بهتر از آن زرد عتيق و سفيد آن ملين و ضعيف و سياه آن دير هضم و مولد سودا و مطبوخ آن كه جمهورى باشد غليظ و مسخن و منضج و مقوى عصب و مصدع و شيرين آن ثقيل و غذاييت آن غالب و ترش شيرين آن يعنى ميخوش آن ردى و مفسد هضم و مضر عصب و مورث توحّش و تلخ آن جالى و مفتح و هاضم و مدفون خم آن در زمين و يا برف و يخ كه اصلًا در آفتاب نگذاشته باشند و آفتاب به آن نرسيده باشد غليظ و ديرهضم و باعث مغص و مولد تبهاى مزمن و شراب كهنه صرف موذى اعضا و مورث سحج و ممزوج به اعتدال آن مصلح حال بدن و با آب بسيار باعث سستى اعضا و استسقا و قابض آن بهتر از همه و حابس طبع و باعث خشونت سينه و دباغت معده و قوى الخمار و خوشبوى آن بسيار نيكو و ليكن مصدع و بدبوى آن موذى و مصدع و مورث امراض مهلكه و مشمس آن يعنى شرابى كه در آفتاب رسيده باشد و بعد از جوشانيدن به سايه نبرده باشند تند و سريع الانحدار و با تفريح بسيار و مولد تبهاى حاره و ثقيل آن ديرهضم و خفيف آن سريع النفوذ و قديم كهنه آن حاد و مضر حواس و اعصاب و تازه آن نفاخ و دير هضم و مورث امراض بلغمى و متوسط آن معتدل و صاف آن مفتح و مدر و شراب تازه كدر تيره مولد رمل و سنگ مثانه و سدد و گفته‌اند چون مراعات مزاج و سن و فصل و بلدان و وقت و زمان و مكان و تدبير سابق و نيكويى ترتيب كرده شود به شرايطى كه در كليات كتب مرقوم و در اخلاق ناصرى و غيرها مذكور است و قليلى اينجا ذكر مىيابد فوايد بسيار بخشد از آن جمله ملاحظه اوقات است كه در هنگام تشنگى مفرط و گرسنگى بسيار و سيرى و غضب و تعب و حركات قويه و هواى بسيار گرم و اواسط روزهاى تابستان و مقدار بسيار خصوصاً به يك دفعه استعمال ننمايند بلكه به قدر لايق و در هر ماه يك مرتبه يا دو مرتبه و يا در هر هفته يك مرتبه براى استراحت ارواح و قوا و زياده و بيشتر از اين تجويز نكرده‌اند كه مضر است و ملاحظه مكان كه وسيع و مرغوب و خوش آب و هوا و معتدل و در آن آب جارى و گلها و ميوه‌هاى خوشبو باشد و اسباب سرور و فرح و نغمات و مغنيان و محبوبان دلكش خوش الحان و عطريات و بخورات مطيب لذيذ و رفيقان عاقل فهميده و صاحبان هوش و اخلاق حميده در آن جمع باشند و شيخ عمر خيام مجمل شروط آن را درين رباعى درج كرده : * رباعى * گر باده خورى تو با خردمندان خور * پس با صنمى لاله رخى خندان خور بسيار مخور و رد مكن فاش مساز * اندك خور و گهگاه خور و پنهان خور با مراعات اين شرايط خمر حفظ صحت بدن مىنمايد و بدن را گرم و قوى و فربه و فكر و ذكر و عقل و حواس و اخلاق را جيّد و زكى مىگرداند و شجاعت و سخاوت و فرح و نشاط مىآورد و بخل و ظنون فاسده و خيالات رديه و امراض دماغيه مانند ماليخوليا و جنون و وسواس را بر طرف مىكند و رنگ رو را نيكو و صاف مىسازد و دماغ و دل و جگر و معده و اعضاى اصليه را همه تقويت مىبخشد و هضم را نيكو كند و اشتها مىآورد و نفوذ مىفرمايد به ماساريقا و هضم كبدى را نيز تقويت مىبخشد و نفوذ مىفرمايد كيموس را در عروق كبار و فضول را به تحليل مىبرد و اخراج مىنمايد غليظ آن را به براز و لطيف آن را به بول و الطف را به عرق و به بخار و صفرا را به بول و عرق و بلغم و سودا را به براز و تفتيح سدد و ازاله رمد بلغمى و شهوت كلبيه و ضرر سموم و حبن يعنى ازاله زرداب شكم و ترهل و پيرى و هواى وبايى و امثال اينها مىنمايد و خوردن آن به قدر ربع رطل با آب سيب و گوشت آب بىچربى جهت غشى و بيهوشى مجرب و در ضمادات اطليه جهت تحليل مواد و نفوذ فرمودن و بدرقه شدن قوّت ادويه مؤثر و بالجمله نفع جزيى بدنى دنياوى آن در اكثر امزجه بيّن و ثابت است به نص قرآن مجيد كه در باب خمر و ميسر وارد شده كه و منافع للناس و امّا گناه و ضرر اخروى و دنيوى آن از پوشيدن عقل و عدم تمييز ميان حسن و قبح اشيا و بىاختيار شدن و معاصى و قبايح بسيارى از صاحب آن به عمل آمدن بزرگتر و بيشتر از آن است كه به بيان آيد و لهذا در همان آيه شريفه مىفرمايد كه و اثمهما اكبر من نفعهما و در آيه كريمه ديگر آن را رجس و عمل شيطان خوانده و جناب مقدس نبوى صلى الله عليه و آله آن را امّ الخبائث فرموده‌اند و همين كافى است در مذمت و ضرر آن و در مقدار شربت آن اختلاف بسيار است تا ششصد درهم تجويز كرده‌اند و ليكن دو دو مثقال و جالينوس و شيخ الرييس اختلاف مقدار را به حسب امزجه واگذاشته‌اند در محرور المزاج قدرى كه بدرقه طعام شود و رفع تشنگى كند و به حد سرور و نشاط مفرط نرسد كه بىاختيار سازد و از صنف سفيد رقيق و زرد و سرخ و ممزوج باشد در معتدل المزاج و مبرود به قدر نهايت سرور و غير ممزوج و در قوى الابدان و صاحبان خلط غليظ قدرى كه به حد طرب رسد و ثقل و خواب آورد و سبب سكر و مستى آن متغير شدن حواس است به رسيدن بخارات پى در پى به دماغ پيش از تحليل آنچه اول صعود نموده و لهذا ضعيف الدماغ مرطوب زود مست مىگردد و قوى الدماغ يابس دير به سبب تحليل بخارات در اين قدرى بيشتر از آن و باعث سرور و فرح آن كثرت روح حيوانى و انبعاث و انبساط آنست تدريجاً از باطن به ظاهر و باعث شجاعت و سخاوت و خوبى ادراك صاحب آن نيز همين است و بدان كه در هر مزاج خمر محرك خلط غالب و ظهور آثار آنست مثلًا