بواسير و گويند چون آن را در روغن كنجد اندازند و آن روغن را بر صورت بمالند باعث دوستى با مردم و قضاى حاجات است . حبارا به ضم حاى مهمله و فتح باى موحده و الف و فتح راى مهمله و الف به فارسى هوبره و به تركى توغدرى و به هندى چرز نامند . ماهيت آن : مرغى است برّى و منقار بلند و پايهاى آن دراز و سه نوع مىباشد يكى بزرگ ابلق اندك بزرگ‌تر از خروس خانگى و ديگرى خاكسترى رنگ منقش به سياهى و از آن نوع اندك كوچك‌تر و ديگرى بسيار كوچك كه به هندى لك نامند به كسر لام . طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : موافق مبرودين گوشت و پيه آن جهت ربو و ضيق النفس و بهر و پرده سنگدان آن جهت خفقان و اكثر امراض سينه و اكتحال آن با مثل آن نمك جهت ابتداى نزول آب به غايت نافع و چون پيه آن را با اندك نمك و سنبل سرشته به قدر نخودى حب ساخته خشك كنند و پنج عدد آن را فرو برند در قطع اسهال دورى كه ذرب نامند بيعديل است و خون آن تا سه مثقال با آب و شراب جهت ربو و عسر النفس و خاكستر آن جهت ثآليل ضماداً نافع و گوشت آن ديرهضم و مضر محرورين و مصلح آن سركه و دارچينى است . گويند چون ناخن آن را با هم وزن آن حب المنسم ساييده با عسل به كسى بخورانند باعث محبت مفرط مىشود و تعليق آن موجب قبول و تعليق چشم راست آن رافع چشم زخم و تعليق سنگى كه در سنگدان آن به هم مىرسد قاطع رعاف و بيضه آن خضاب خوبى است . حبحبو به فتح اول و سكون ثانى و فتح حاى مهمله و ضم باى موحده و سكون واو . ماهيت آن : ثمر درختى است در شحر و عمان به بزرگى درخت نارجيل و ليكن ليف ندارد و مستعمل ثمر آنست كه بزرگ‌تر از ثمر نارجيل است و پوست آن نازك‌تر و چون بشكنند از جوف آن دانه‌ها به قدر نخودى و بزرگ‌تر از آن و چيز نرمى شبيه به آرد اغبر لذاع تند ترش با قبوضت بسيار برمىآيد و مادام كه در پوست است قوّت آن تا هفت سال باقى مىماند و چون برون آورند تا يك سال . طبيعت آن : در دويّم سرد و در سيّم خشك . افعال و خواص آن : قاطع اسهال مزمن و نزف الدم و تشنگى و التهاب صفراوى و قى و غثيان و چون يك هفته بدان مداومت نمايند جهت رفع صداع حار و منع تصاعد بخار به دماغ و سدر و دوار و با عسل جهت زحير نافع . مضر سينه و صوت و مورث سعال ، مصلح آن كثيرا . مقدار شربت آن : يك درهم . بدل آن : سماق است و در هند و بنگاله ثمرى شبيه بدانچه مذكور شد به هم مىرسد و ليكن درخت آن شبيه به درخت نارجيل نيست بلكه شبيه به درخت بيل است و در هيأت و ثمر اندك كوچك‌تر و برگ آن نيز كوچك‌تر از برگ آن و تخم آن كوچك‌تر از نخود و مغز آن ترش و با قبوضت و بعضى نوع آن اندك چاشنىدار و آن را به هندى و در بنگاله كويته و كته بيل نامند و در حرف كاف مذكور خواهد شد . حبرج به فتح حاى مهمله و باى موحده و راى مهمله و سكون جيم . ماهيت آن : مرغى است معروف شبيه به حبارا و از آن كوچك‌تر و در كنار آبها مىباشد . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : غليظ مولد خون سوداوى ، مصلح آن مهرّا پختن و با مصطكى و دارچينى و سركه و مرى و اشترغار و بىروغن خوردن است و اگر اندك روغنى بر آن ماليده بريان نمايند بد نيست و مجوز است . حب البان به فتح حاى مهمله و ضم باى مشدده و الف و لام و فتح باى موحده و الف و نون به هندى بكاين و به فرنگى تورانكون ناريه نامند . ماهيت آن : دانه‌ايست كوچك‌تر از پسته و مدور در غلافى مانند لوبيا و با اندك تلخى و پوست آن سفيد و رقيق و درخت آن بزرگ‌تر از درخت گز و برگ آن شبيه به برگ بيدانجير و كوچك‌تر از آن و بسيار سبز و گل آن زرد رنگ مانند ريسمان وازده و گويند برگ‌هاى بعضى شاخه‌هاى آن بسيار سفيد مىباشد به خلاف اشجار ديگر . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : مفتح سده جگر و سپرز و مسهل بلغم خام و عصاره آن مقى و آشاميدن جرم آن با آب و سركه جهت سپرز مجرب و فتيله آن جهت رعاف و سنون آن جهت استحكام لثه و ضماد آن جهت تحليل اورام صلبه و تشنج و مفاصل و سعفه و صلابت جگر و سپرز و دفع مواد سوداويه و بلغميه و كلف و جرب و حكه و با بول جهت ثآليل نافع و مغثى . مضر جگر و معده ، مصلح آن رازيانه . مقدار شربت آن : تا دو درهم .