اورام مجرب و ذرور موى نازك آن جهت تنقيه و اندمال قروح و سوخته آن جهت قطع سيلان خون جراحات و سعوط آن جهت حبس رعاف و بستن موى آن بر ران چپ رافع سلس البول و بستن كنه شتر بر آستين عاشق باعث زوال عشق آن و چون گندم را به عرق آن تر كرده بخورد طيور دهند بىهوش شوند و كف دهان آن نيز همين اثر دارد و گوشت آن غليظ و ردى الكيموس و ثقيل و مولد خون سوداوى ، مصلح آن با نمك و شبت مهرّا پختن و با زيت ركابى جوشانيدن و فلفل و كرويا و زيره كرمانى داخل كردن و يا كفى خردل خوردن و بعد از آن سركه خالص و آب كامه يا سركه كبر مخلل يا با اشترغار آشاميدن محرور المزاج را و براى غير اوجاع مفاصل و مبرود المزاج را مرباى زنجبيل خوردن است . جمهورى به فتح جيم و سكون ميم و ضم ها و سكون واو و كسر راى مهمله و سكون يا . ماهيت آن : شرابى است كه مثلث را با آب بجوشانند تا آب بسوزد و مدتى بگذارند پس استعمال نمايند و بعضى شراب انگورى سه ساله را جمهورى نامند و ديگرى گفته كه آب انگورى است كه جوشانيده تا به نصف رسيده باشد پس در خم كرده آن را شراب سازند . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : منضج و محلل و مشهى و مبهى و معين بر جماع و سريع الانحدار و مولد خون صالح غليظ و مسخن احشا است . جمّيز به فتح جيم و فتح ميم مشدده و سكون ياى مثناة تحتانيه و زاى معجمه و به يونانى اسفومغرى يعنى تين الاحمق و به هندى كولر و چون در جوف ثمر آن پشه مىباشد لهذا آن را ثمر پشه مىگويند . ماهيت آن : ثمر درختى است شبيه به انجير و شير آن بسيار غليظ و برگ آن شبيه به برگ توت و در سالى سه مرتبه و چهار مرتبه نيز ثمر مىدهد و ثمر آن بىگل از ساق آن برمىآيد به مقدار آلوچه سبز و سفيد رنگ و بعد از رسيدن بعضى سرخ مىگردد و تخم آن به بزرگى تخم انجير و در بعضى بلاد خود پخته نمىگردد تا آنكه آن را تيغ نزنند و منبت آن بلاد شام و حوالى آن و در هند و بنگاله بسيار است بلكه در اين هر دو بلد انواع مىباشد و شير آن را بدين نحو مىگيرند كه شاخ آن را خراشيده به قسمى كه به اصل درخت نرسد و در ايام بهار پيش از آنكه به ثمر آيد و آنچه از آن برآيد به صدفى جمع مىنمايند در ظرف سفالى لعاب دار و يا چينى و يا شيشه و آن غير انجير برّيست چه انجير برّى از سمومات و مأكول نيست و آن را در ديلم ديو انجير و جميز را شلكلا انجير گويند و مأكول است . طبيعت آن : در دويّم گرم و در اول تر . افعال و خواص آن : جهت وسواس و سرفه يبسى و درد سينه و نفث الدم و سپرز و گرده نافع و لعوق آن كه برگ و ثمر و شاخ آن را جوشانيده صاف كرده با شكر به قوام آورده باشند جهت ربو و ضيق النفس و سرفه مزمن و گرفتگى آواز مجرب و مطبوخ نيم‌رس آن جهت نفث الدم از سينه و بواسير و يك مثقال از برگ ساييده آن با آب جهت قطع اسهال مجرب و با هم وزن آن شكر جهت سرفه آزموده و ضماد عصاره برگ آن جهت تحليل دماميل و نضج آنها و آشاميدن آن با اشق جهت قروح سر و گزيدگى جانوران سمى و طلاى آن نيز سودمند و گويند خوردن ثمر پخته آن با پشه جوف آن مانع رمد است به مداومت در آن سال و شير آن گرم و با حدت و ليكن ضعيف‌تر از شير انجير و با قوّت ملينه و محلله اورام صلبه و مسهل اخلاط غليظه و ملصق جراحات و جذاب و آشاميدن نيم درهم آن جهت تحليل سپرز و تبهاى بارده و با لرز و سردى و خاكستر چوب آن جهت قروح ساعيه و آكله و نار فارسى مجرب و ثمر آن ردى الغذا و نفاخ و مضر معده و مورث حميات و مصلح آن انيسون و سكنجبين و گلنگبين و آشاميدن آب سرد بالاى آن و نوعى از آن كوچكتر از آلوچه است و شيرين و بعد از رسيدن سرخ مىگردد ( و بر بالاى آن از شيره آن چيزى نشر كرده مانند دانه نبات منجمد مىگردد ) « 1 » و آن را قومى حماط مىنامند و در فلسطين و بنگاله بسيار است و در فلسطين مشهور و معروف به سلمى و در هند و بنگاله به كولر كوچك و درخت آن بزرگ‌تر از انواع ديگر آن و ثمر اين محتاج به تيغ زدن نيست و لعوق ثمر آن با اندك كثيرا و صمغ عربى كه نرم سوده در آخر طبخ بر آن بپاشند تا آنكه به قوام انگشت‌پيچ آيد جهت سرفه و امراض صدريه و تحليل مواد و رفع اعيا نافع . فصل الجيم مع النون چنپا به فتح جيم فارسى و سكون نون و فتح باى فارسى و الف . ماهيت آن : درختى است هندى و سه صنف مىباشد يكى گل آن زرد و ديگرى سرخ گلابى و درخت اين هر دو صنف كوچكتر از درخت گردكان و برگ اين اندك باريكتر از برگ آن و صنف

--> ( 1 ) . فقط در نسخه ب