بسم اللّه الرحمن الرحيم پيشگفتار تاريخ روابط علمى ميان ايران و هند ، بسيار كهن است . چه بسيار ايرانيانى كه به هند ، اين سرزمين وسيع ، مهاجرت كرده و خود يا فرزندان آنها در اين كشور آثارى را در رشته‌هاى مختلف علمى پديد آوردند . شايد بتوان نقطهء اوج روابط علمى ايران و هند را در زمان حكومت گوركانيان هند و به خصوص اكبر و پادشاهان پس از او دانست . يعنى هنگامى كه ، مقارن آنها در ايران ، پادشاهان صفوى به قدرت رسيده بودند . در دوران حكومت گوركانيان و بابريان هند و اعقاب آنها زبان فارسى زبان رسمى و علمى سرزمين هند شده بود . اين رسميت و علاقه به زبان فارسى تا سلطهء كمپانى هند شرقى ادامه داشت و تنها با سلطهء اين دستگاه عظيم و پيچيدهء استعمارى بود كه زبان فارسى رفته‌رفته جاى خود را در سرزمين هند به زبان انگليسى داد . در دوران اوج رواج زبان فارسى در هند آثار علمى متعددى ( در كنار آثار مختلف ادبى چون ديوانهاى اشعار ) به اين زبان تأليف شد . در حيطهء علوم طبيعى ( شامل پزشكى ، داروشناسى ، گياه‌شناسى و . . . ) بخشى از مهم‌ترين متون زبان فارسى ، كه به خصوص از نظر حجم كاملا قابل توجه و بررسى هستند ، در هند تأليف شد . يكى از اين آثار مخزن الادويه نوشتهء مير محمد حسين بن هادى عقيلى علوى خراسانى شيرازى مىباشد . مير محمد حسين نوهء خواهرى حكيم علوى خان ، پزشك مشهور دوره نادر شاه افشار و پزشك مخصوص اوست ، كه پيش از به قدرت رسيدن نادر در ايران به هند مهاجرت كرده بود . با ورود نادر به هند به اردوى او پيوست و پزشك مخصوص او شد . اما پس از مدتى از او جدا شد و به هند بازگشت و در همان‌جا هم فوت كرد . آگاهيها دربارهء شخص مير محمد حسين ، برعكس نياى او ، كم است . در فصل چهاردهم مخزن الادويه مير محمد حسين نسب خانوادگى خود را نوشته است . به جز اين آگاهى ، ديگر دانسته‌هاى ما دربارهء او در لابه‌لاى صفحات تاريخ پراكنده است و جمع‌آورى آنها همت بسيارى مىطلبد . دست روزگار بوده است يا هر اتفاق ديگر ، بين اين پدربزرگ ( حكيم علوى خان ) و نوه ( مير محمد حسين ) علاوه بر نسب خانوادگى ، رابطهء علمى نيز برقرار بوده است . از اين قرار كه علوى خان مشغول نوشتن كتاب عظيمى دربارهء پزشكى بوده اما موفق به اتمام آن نشده است و مير محمد حسين كوشش كرد كه اين كار ناتمام پدربزرگ را به پايان برساند . از اين كوشش ، مخزن الادويه پديد آمد كه يكى از 5 كتاب مورد نظر مير محمد حسين و به تبع او ، حكيم علوى خان است . هنوز آگاهيهاى ما دربارهء مجموعهء 5 كتابى كه مخزن الادويه يكى از آنها است كامل نشده است . اين را مىدانيم كه اين مجموعهء 5 كتابى ، به‌عنوان « مجمع الجوامع » شناخته مىشده است . بخش مربوط به كليات دانش پزشكى ( يكى از اين 5 كتاب ) « خلاصة الحكمه » نام داشته است . بخش مربوط به مفردات « مخزن الادويه » ، بخش مربوط به قرابادينها « ذخائر التركيب » و از نام خاصى كه به دو كتاب ديگر داده شده بود يا بايد اطلاق مىشد آگاهى نداريم . اما ؟ ؟ ؟ به اين نتيجه مىتوانيم برسيم كه وقتى بخش ادويهء مفرده مجمع الجوامع ، خود كتابى به بزرگى مخزن الادويه است ، ؟ ؟ ؟ نهايى در چه حجم بزرگى مىتوانسته است باشد . مخزن الادويه كتاب عجيبى است . يا بهتر بگوييم بايد گفت آئينهء شگفتى است . اين كتاب را بايد به منزلهء آئينهء تمام‌نمايى از روابط علمى ميان ايران و هند به شمار آورد . انواع داروهايى كه در كتاب معرفى شده‌اند نمونه جالبى از درهم‌آميزى دانش