فصل دوازدهم : در بيان اوزان طبّيه و هنديه و اهل ايران و زيلى بدان كه چند وزنى كه بسيار متعارف و اكثر در استعمال ادويه مذكور مىگردد در اينجا نوشته مىشود به اختصار و تمامى اوزان بالتفصيل در مقدمه قرابادين كبير ذكر يافت . اوزان طبّيه * ابريق : دو من است . ارزه : يعنى برنج متوسط در كوچكى و بزرگى به وزن دو خردله برى است . استار : چهار و نيم مثقال است . ابولات : نه قيراط است . اوقيه : كه وقيه نيز نامند هفت مثقال و نيم است . باقلا : نيم درهم است . بندقه : يك درهم . ترمسه : دو قيراط . جوزه : از مطلق آن مراد نه درخمى است . حبه : از درهم دوازده و نيم و از مثقال چهار ارزه كه دو شعيره باشد است . حزمه : به حاى مهمله و زاء معجمه آن مقدار است كه كف را مملو سازد و بگنجد ميان ابهام و سبابه چون سر آنها را بر هم گذارند و به حسب وزن چهار مثقال و بعضى قريب به شش مثقال گفته‌اند و از حشايش يك قبضه است كه يك دسته نامند . حمصه : چهار جو و يك ربع جو . خرنوب : يك قيراط است . دانق : كه به فارسى دانگ نامند از درهم دو قيراط و از مثقال سه قيراط و يك حبه است كه از مثقال طبى مطابق اوزان هنديه سه رتى و سه ربع رتى و به صيرفى پنج رتى و ربع رتى و از درم طبى دو و نيم رتى و از صيرفى چهار رتى تخميناً مىشود . درخمى : يك درهم و به قولى يك مثقال است . درهم : چهل و هشت حبه است كه به حساب مذكور در حبه شصت شعيره و به حساب هندى يك ماشه و هفت رتى مىشود . رطل : دوازده اوقيه است و به مثقال نود مثقال و به درم يك‌صد و سى درهم . سكرجه : مطلقاً شش استار است . شعيره : دو ارزه است . صاع : چهار من است . صدفه : نه اوقيه است . طسوج : از درهم دو حبه و از مثقال دو حبه و نيم و دو ارزه است . فلنجار : مقدار يك ملعقه است . قسط رومى : نه رطل و نصف سدس رطل است كه بيست اوقيه باشد . قسط انطاليقى : يك رطل و نزد جمعى يك رطل و نيم و در كناش ساهر دو رطل و نيم است و از عسل به قول شيخ الرييس نيز دو رطل و نيم و از شراب هشت رطل و از روغن هجده اوقيه . قنطار : شش من است و بعضى يك‌صد و بيست رطل دانسته‌اند . قواثوس : شش مثقال است و از روغن دوازده درخمى و از شراب يك اوقيه و نيم . قوطولى : هفت اوقيه است . قيراط : سه حبه و به قولى چهار حبه است . كف : كه قبضه نيز نامند شش مثقال است . كيلچه : پيمانه است كه يك من و هفت ثمن من باشد . كيل : سه صد درم و كسرى است و به قولى سى و شش من . مثقال : يك درهم و سه ربع درهم كه به حساب هندى دو ماشه و پنج رتى و سه ربع رتى مىشود . مكوك : سه كيلچه است . ملعقه : از عسل و معاجين چهار مثقال است و از ادويه خشك دو