محمد شريف خان دهلوى

11

تأليف شريفى ( فارسى )

شين معجمه و سكون ياء تحتانى و فتح تاء فوقانى و فتح لام و سكون الف تيز و تلخ و سرد و دافع فساد صفراء و بلغم و خون آكاهولى بمد همزه و كاف و الف و ضم هاء و سكون واو و كسر لام و سكون ياء تحتانى دافع كرم شكم و فساد بلغم و صفراء و پرميو آنوارا بمد همزه و خفاء نون و واو و الف و راء مهمله و الف ثانى آنوله نيز گويند بعوض راء مهمله و هر دو الف لام و هاء وقفيه آمله نيز گويند بعوض نون ميم ثمريست مدور درختش به صورت مشابه بدرخت املى بطعم ترش و شيرين و زمخت و سرد و خشك ملين و مبهى و دافع ركت پت احوال اين مفصل در كتب يونانى مرقوم است آرو بمد همزه و ضم راء مهمله و سكون واو قسمى از شفتالو است در صورت مشابه به آن درختش مشابه به درخت شفتالو و ازو اندكى ترش بخلاف شفتالو كه شيرين بامزه است و ازو اندكى گران در هضم آدا بمد همزه و دال مهمله و الف مشهور به ادرك است بيخى است معروف ساق گياهش پر گره و بر هر گره برگى رسته گرم است و گران و ملين و بوقت تحليل غذا اگر بخورند باعث سرعت هضم شود و پيش از طعام اگر با نمك سنگ بخورند نفخ دور كند و اشتها آرد و هاضم است و به فارسى زنجبيل نيز گويند و اگر ادرك را ريشه باريك بريده بدستور در قند مربى نمايند بسيار لذيذ و مقبول طبائع مىشود و براى فوائد مذكوره نيز مفيد بود و مرباى خشك او در لذت نسبت به او كم و در حرارت زياده آبى بمد همزه و كسر باء موحده و سكون ياء تحتانى زمخت و بسيار سرد است و گران و ملين و مبهمى و بلغم افزا اسم سفرجل است آك بمد همزه و سكون كاف ثمرش به شكل انبه ليكن از آخر اندكى طولانى و باريك و چون پخته گردد و شكافته شود مثل پنبه منقوش ازو برآيد و برگش شبيه ببرگ هاك و اندكى نسبت به او كوچك طول او به قدر يك ذرع و يك نيم ذرع چون شاخ و برگ او را بشكنند رطوبت سفيد برآيد كه در عرف آن را شير مىگويند سفيد است و سرخ هر دو مسهل و دافع فساد