مؤلف مجهول
12
هفت كشور و سفرهاى ابن تراب ( فارسى )
ديگر واژهء يتيم است كه در عالم عيّارپيشگى قصهء حسين كرد شبسترى كاربردى وسيع دارد و درين متن دوبار آمده است : « [ رعد ] يتيمى بود كه هرگاه به عرش برآمدى از هيبت طنطنهء آوازش كوه در تزلزل افتادى » ( ص 32 ) . درين جا يتيم را قرين با فردى مىآورد كه دلاور بوده است . مورد ديگر : « قضا را شب گذشته جمعى از يتيمان با پيادههاى شحنهء شهر درآويخته ايشان را به ضرب شمشير منهدم ساخته بودند » ( ص 104 ) . تعبير « گلبانگ بر قدم زدن » كه در قصههاى عيّارى از جمله اسكندرنامهء هفت جلدى مىبينيم درين جا هم آمده است : « بعد از آن ماهور را وداع كرده گلبانگ بر قدم زدم » ( ص 50 ) . « پياده » و « دونده » و « شبرو » نشانههايى ديگر است از آشنا بودن ذهن مؤلف به مضامين و اصطلاحات قصههاى عيارى و استفاده كردن از آنها در موارد مناسب . حالاتى كه از نجم شير پى ( ص 233 ) ، شمال ( ص 33 ) ، صبا ( ص 50 ) ، نسيم ( ص 25 ) به قلم آمده است باز حكايت دارد از درونمايههاى عيارپيشگى . يكى از ظرائف ادبى و ذوقى مؤلف ، تناسب در نامگذارى اشخاص با مقام و صفتى است كه داشتهاند . به طور مثال نام كسى را كه خردمند مىداند " دورانديش " گذاشته و كسى را كه كارش كماندارى است " قوس " . آن را كه خوانندگى مىكند " خوشالحان " مىنامد و پدرش را " هزاردستان " و مادرش را " عندليب " . براى نام كسى كه غمّازى مىكند " زاغوش " را مناسب دانسته ، و به همين ترتيب به هر يك از نامهاى آتشپاره ، آشوب و . . . كه بنگريد ، ملاحظه خواهيد كرد كه مناسبت لفظى يا معنوى رعايت شده است . طبق فهرستى كه از نام افراد قهرمان و عادى آمده در متن فراهم شده ، مشخص است فعلا دست كم يكصد و هفتادوچهار شخصيت ، اعم از اشخاص واقعى و تاريخى يا تخيلى و ساختگى در حكايات اين متن صاحب نقش و مدار سخناند . طبعا اگر روزى متن كامل به دست آيد برين شمار افزوده مىشود . اشعار زيادى در هر حكايت و هر مبحث مندرج است كه تعداد كمى از آنها شناخته است ( نظامى ، سعدى ) و غالبا بايد سرودهء مؤلف باشد . زمينهء جغرافيايى كتاب ممزوجى است از نامهاى حقيقى و ساختگى . براى هر كشور نام شهرهاى معروفش را چنان كه واقعى و مندرج در تقسيمات هفت اقليم است مىآورد ولى آنجا كه داستانى از ذهن خود مىسازد ، همانطور كه براى اشخاص نامهاى بايستهاى را برمىگزيند براى سرزمين و شهر و قصر پادشاه نامى « مندرآوردى » مىسازد از اينگونه :