برود ، از چه وسيلهء نقليه استفاده كند و به‌عنوان يك مسافر ، چگونه رفتار كند تا كمتر با مشكل روبه‌رو شود . اما هدف ديگر وى در اين سفرنامه آن است كه مسافر بداند در چه روزگارى زندگى مىكند و ابعاد مدنيت تا كجا پيش رفته است . وى گرچه اين دو هدف را در عبارات نخست كتاب خود درهم مىتند ، اما در واقع مىكوشد از بيان تجربه‌هايى كه در ارتباط با روسيه و عثمانى بيان مىكند ، مسير پيشرفت را نشان دهد . وى خود دلبستگى به اين پيشرفت دارد و كاملا موضع مساعد نسبت به آن‌ها در پيش مىگيرد . وى در آغاز سفرنامه ، در بارهء هدف از نگارش اين اثر ، اين گونه مىنويسد : و اگر هموطنان من در اين اوراق به نظر تدقيق تأمّل نمايند و از اوضاع و احوال اهل ولايات خارجه و ممالك متمدّنه آگاه شوند ، خواهند دانست كه عالم تمدّن چيست و چگونه در اين عالم بايد زيست و حجاج بيت اللّه الحرام را نمونه‌اى از تكاليف مسافرت خطّهء حجاز از اين اوراق حقيقت طراز واضح و روشن مىشود كه در آن بلاد طريق مسالمت چيست و شاهراه نجات از كجا است . عالم تمدّن ، از نظر وى همين پيشرفت‌هايى است كه در روسيه و عثمانى روى داده و تغييراتى را در عرصه‌هاى مختلف پديد آورده است . وى پس از آن‌كه فهرستى از مدارس مختلف ساخته‌شده در استانبول ارائه مىكند ، مىنويسد : دولت عليهء عثمانى ، از وقتى كه خود را داخل دول متمدّنه كرده ، اين امر را خوب ملتفت شده كه ترقّى ملك و ملّت از تعليم علوم و فنون به اطفال مملكت و استقرار قوانين مدنيت حاصل خواهد شد . موضع مثبت وى دربارهء پيشرفت‌ها به حدّى است كه در قبال تجاوزات روسيه و تصرف ممالك تحت سيطرهء عثمانى هيچ‌گونه موضعى ندارد . به عكس ، خواسته يا ناخواسته چنين القا مىكند : پس از آن‌كه اين مناطق تحت تصرف روسيه درآمده ، پيشرفت و آبادانى در آن‌ها رو به زيادت گذاشته است . حتى در يك مورد ، از اين‌كه مسلمانان باطوم از روى تعصب در حال ترك روسيه و رفتن