محمد رضا طباطبايى تبريزى
25
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
بيچاره را به اسم همشهرى گول زده ، انواع ملاطفات بهكار مىبرند و در صورت دوستى ، هزار دشمنى مىانگيزند و به خانهء خود يا حمام ميهمان برده ، با داروى بىهوشى و روغن مدهوشى كه در اطعمه و اشربه بهكار بردهاند ، حاجى را مدهوش مىنمايند و هرچه دارد لخت و برهنه كرده ، سرگردان مىگذارند . سه نفر حاجى فقير كه دچار اين قسم دزد و دغل شده ، بىچيز و فقير مانده بودند ، در مكه به رأى العين مشاهده افتاد . هشدار نسبت به دزدى در حرم نيز ، از طرف وى بهطور جدى مطرح شده ، مىنويسد : « در خود حرم ، در حين طواف كيسه و كمر مىبرند تا به ساير جاها برسند . بايد در همهء مواقع شخص مسافر هوشيار بوده ، غافل نباشد . » نويسنده دربارهء استفاده از شتران طياره ، كه زائران را به سرعت ميان مكه و مدينه و ينبع منتقل مىكنند و خودش هم از آن استفاده كرده ، هشدار داده بازگشت با حمل شامى را كه با امنيت كامل و محافظان بيشمار اين راه را طى مىكند ، ترجيح مىدهد . با اين حال براى كسانى هم كه از آنها استفاده مىكنند شروط ششگانهاى را مطرح مىكند كه لازم است ميان زائران و شترداران مطرح شود تا مشكلاتى براى زائر پيش نياورد . اوّلا - كرايه را قسط قرار دهند . قدرى را در مكه و يك قسمتى در مدينه ، باقى را در ينبوع يا در انتهاى منازل ايفا نمايند تا اختيار جمّال در دست حاجى باشد . ثانيا - جمّال اموال حاجى را در عهده گرفته ، ضامن تلفات آن باشد و مانند مال خود محافظت نمايد . ثالثا - شرط نمايند كه در وقت نزول هر جمّال شترها را داخل جمعيت حجاج ننمايد تا شتران را كمينگاه خود ساخته به آسودگى مشغول هرگونه تقلّب نگردد . رابعا - نبايد خوراك جمّال را در عهده گرفت و خود را اسير او ساخت كه هنگام صرف طعام ، جمعيتى را به اسم رفيق آورده ، حاجى را از قوت لايموت خود در منازلى كه نان پيدا نمىشود ، بازدارد .