محمد رضا طباطبايى تبريزى

18

هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )

مىفرمودند . . . بعد از زمانى احمد حمدى پاشا والى با اعضاى حكومت از جناب آقا ديدن كردند و بعد از والى چند نفر افندى و مفتى ولايت ازمير و افندى مدير خارجه و ويس افندى رييس ضبطيه و ادهم بيك مير آلا به خدمت جناب آقا مشرّف شدند . اين وضعيت در برخى از شهرهاى ديگر هم تكرار مىشود . زمانى كه جناب آقايى وارد جدّه مىشود ، ابتدا نايب والى حجاز و پس از آن خود والى به ديدن ايشان مىآيد و اندكى بعد ، ايشان به بازديد ناشد پاشا والى عثمانى در حجاز مىرود . در مكه هم اين احترامات براساس سفارش‌هايى كه از باب عالى رسيده بود وجود داشت : بنابر توصيه و سفارش نامه‌هايى كه از باب عالى به جناب شريف مكهء معظّمه و والى حجاز در باب احترامات و اكرامات قدوم شريف جناب آقاى ثقة الإسلام قبل از وقت فرستاده شده بود ، بعد از ورود ، هردو كمال انسانيت و مهربانى را كه لازمهء اتّحاد اسلام بود ، به عمل آورده ، مكرر ملاقات و ديد و بازديد اتفاق افتاد . در مدينه هم ، چنين بود : نظر به توصيه و سفارش‌نامه‌اى كه از باب عالى و از امارت مكهء معظّمه در باب رعايت احترامات جناب مستطاب آقاى ثقة الإسلام به حكومت مدينهء منوّره صادر شده بود ، از جانب والى محمد فاضل پاشا و ساير [ ين ] ، رأسا احترامات كامله به عمل آمد . در غالب سفرنامه‌هاى دورهء قاجارى ، از برخوردهاى منفى بر ضدّ حجاج شيعه و عجم ياد شده است . حتى در همين سال ياد شده نجم الملك در سفرنامه‌اش به تفصيل از خشونتى كه بر ضد حجاج عجم وجود داشته ، سخن گفته است . اما نويسندهء ما در اين باب چيزى نگفته و حتى در مواردى رفتارهاى ايرانيان را مورد انتقاد قرار مىدهد . وى با اشاره به گرفتن وروديه براى رفتن به بقيع مىنويسد : هريك از حجّاج به زيارت قبور ائمهء بقيع مشرّف شود ، هر دفعه بايد پنج قروش ، كه آن هم معادل يك هزار دينار است ، به كليددار بدهند . در ازمنهء سابقه