محمد رضا طباطبايى تبريزى
16
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى )
كه رويهء آنان جدا از شيخيهء كرمان است كه تفاوتى آشكار با شيخيهء تبريز دارند ، مورد احترام وليعهد وقت ؛ يعنى مظفر الدين شاه نيز بوده است . على القاعده ، و به همين دليل ، سفارشات لازمه از سوى دستگاه دولت به دفاتر كنسولى ايران در بلاد مختلف صورت گرفته و آنان نيز با در جريان گذاشتن مقامات عثمانى ، زمينهء احترامات جناب آقائى را در همهء بلاد فراهم كردهاند . علاوه بر آن ، در بلاد قفقاز بهخصوص مناطقى كه سابقا تحت سلطهء ايران بوده است . جناب آقايى مورد احترام خاص تودههاى مردم نيز بودهاند . در برخى از اين شهرها ، مسؤولان شهر نيز قطعا به توصيهء كنسولگرىها ، به ديدار جناب آقائى تشريف مىآوردند . شايد اين نخستينبار باشد كه يك عالم بلندپايهء ايرانى در سفر حج ، اينچنين مورد استقبال مقامات عثمانى و حتى برخى از علما قرار گرفته است . جالب آنكه در برخى از شهرها ، خليفهگرى ارامنه هم به ديدار ايشان مىآيد . استقبال خاصى كه از وى در عثمانى و در شهر استانبول به عمل آمده ، از نگاه مؤلف ، زمينه را براى تقويت اتّحاد سياسى دو دولت فراهم كرده است : از روز ورود تا مدت 18 روز در يالى ميهمان جناب سفير كبير بوده ، سفير محبّت قلبى كه نسبت به آن جناب داشت ، راضى نمىشد كه از خدمت جناب آقا آنى غفلت نمايد . بعد از ورود ، جمعى از اعيان و نجبا و شرفاى شهر بعد از استماع خبر تشريففرمايى جناب آقا به ديدن آمده ، پس از استفاضه مراجعت مىنمودند . از جمله جنابان وزير مهام خارجه و وزير اوقاف و شريف عون ، برادر شريف حسين ، امير مكهء معظّمه - زادها اللّه شرفا و كرامة ، و شريف عبد المطلّب ، امير سابق مكه و نديم اديب ابوالهدا كه نديم بزم اعلى حضرت سلطان است [ آمدند ] . . . بعضى روزها به اتفاق جناب سفير كبير رسم بازديد را به عمل مىآوردند . ملاقات جناب آقا ، چنانچه رسم سابقى ايشان است ، با ادنى و اعلى مساوى بود ، موجب مزيد الفت و تأليف قلوم عامهء ناس گرديده ، حقيقتا اين سفر خيريت اثر ، موجب نتايج خير كثيره و باعث ازدياد روابط مسلمين دولتين عليتين خواهد شد ؛ زيرا كه جماعت آن طرف تا حال از علماى شيعه كسى را نديده