محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2371
مرآة البلدان ( فارسى )
جيلوان : از قراى طارم است . قديم النسق . در سمت سفلاى طارم در بالاى بلندى واقع . محصول شتوى جو و گندم صيفى هم همهچيز به عمل مىآيد . انجير و انار ممتاز و باغات فراوان دارد . اين قريه دو محله است . رود كوچكى فى ما بين آبادى جارى و نهايت با نزهت و صفاست . زراعتش پنبه و شلتوك و از آب رودخانهء جيشآباد مشروب مىشود . هوايش گرم است . جيلويه : معرب گيلويه است . حمد الله مستوفى در كتاب نزهة القلوب گويد جيلويه اسم كوه و ناحيهاى است از فارس در خاك شاپور و متصل است به لارستان . هوايش سرد است . آب جارى دارد كه زراعت را مشروب مىنمايد . اشجارش زياد . شكارش فراوان ، سكنه سنى و شافعىمذهباند . نگارنده گويد كوهگيلويه از بلوكهاى معتبر فارس است و بعد از لارستان و سبعه از جميع محال فارس وسيعتر مىباشد . در سمت غربى شيراز به مسافت چهل و شش فرسخ واقع . سمت جنوب و مغرب آن گرمسير و مشرق و شمالش سردسير است . اكثر دهاتش در جلگه و قليلى در كوهستان است . دار الحكومهء كوهگيلويه قصبهء بهبهان است كه تقريبا دو هزار خانوار سكنه دارد . شرح بهبهان در جلد اول مرآة البلدان نگاشته شده است . اهالى قرى رعيتپيشه و باديهنشين و سلاحورز و شرير و طوايف مختلفه كه معارف آن طوايف باوى و بويراحمد و نوئى و طيبى و بهمئى و چروم و آقاجرى و شير على و يوسفى و شهروئى و دشمن زيارى كه تقريبا من حيث المجموع هفت هزار خانوار مىباشند . خلاصه آب اين بلوك از رودخانهها و چشمهسارها سواى چند قريه موسوم به بلوك ليراوى كه نزديك به دريا و آبش از باران است . محصولات سردسيرى و گرمسيرى دارد . قوت غالب در اينجا بلوط است . شكارگاههاى متعدد در اين بلوك هست و اصناف وحوش و طيور بهطور وفور دارد . تنگ تكاب كه در يك فرسنگى بهبهان و چشمهء موميائى دارد از اين بلوك است و تفصيل آن در لغت ارجان و بهبهان ذكر شده . معدن نفت سياه و سفيد نيز در اين بلوك هست . اسامى آبادى و قراى كوهگيلويه از قرار ذيل است : بهبهان ، خيرآباد ،