محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2335

مرآة البلدان ( فارسى )

انديجارغ شهر كوچكى است قريب به جيحون . شربشان از نهرهائى است كه مصب آنها شط جيحون است . و هلاورد و آن اجل از هلبك و باوسعت خاك و فسحت محل و كثرت فواكه است و بانعمت و خصب و فراوانى كامل قرين است . و اسكندره بر جبل واقع است و در غايت عمارت و نهايت نزاهت . و منك از مداين شهرهاى مذكوره بزرگتر است . و ساير مدن از قرارى است كه وصف كرديم . و ترمد بزرگتر شهرى است بر جيحون بانظافت و طيبت و يكى از اراضى و عرصات وسيعهء فسيحه است و بازارهايش به آجر مفروش و آب بلند مىشود و بالا مىآيد از دو جانب آن شهر و قلع مىكند مراكب را به سوى آن مدينه از هر جانب . و بر دور شهر حصارى است و كهنه قلعه و مسجد جامعش در داخل حصار شهر است و قلعهء قديمه‌اش خارج از حصاربندى شهر . و يك دروازه دارد . و از براى مدينه‌اش سه دروازه است و آن را سور و سرادقاتى است و آن اول شهرهاست از طرف اعلاى جيحون . و كالف واقع است از جانب غربى بر شط جيحون و مسجدى دارد و رباط ذو القرنين مقابل مىشود آن را به هيطل رباط ذى الكفل و نيست بر جيحون موضعى كه به آن شهرى ذو جانبين باشد مثل عمل بغداد و واسط سوارى مدينهء كالف به جهت سرعت سير و جريان نهر در آنجا و نشكستن كنارهاى نهر و ريگ . و زم مدينه‌اى است بزرگ بر شط جيحون و مسجد جامعش بر وسط اسواق است و آن مسقف و سرپوشيده مىباشد و شربشان از آب جيحون و داخل مىشود شط در ايام حصاد تا وسط شهر . و نويده شهر كوچكى است از جانب هيطل و جامعش در وسط شهر است . و فربر از جانب هيطل بعد آن به مقدار يك فرسخ است . قرى و مزارعش كم است و خراجش رخيص و قليل است . كم‌آب و حسنة الاعناب . قلعهء كهنهء معمورى دارد و رباط آن خوب و پاكيزه و مسجد جامع آن دم دروازهء شهر واقع است مانند بخارا و مصلى خارج شهر است و در آنجا كاروانسرائى است از بناهاى نصر بن احمد كه محل ضيافت ابناى سبيل است . و