و اين اقليم بر دو جانب جيحون واقع است و شهر آن در جانب شمالى جيحون واقع است و خوارزم را در طرف جنوبى جيحون شهر بزرگى است كه مسمى به جرجانيه است و آن بزرگتر شهرى است به اين اقليم بعد از مدينهء خوارزم و جرجانيه محل سوداگرى و تجارت غزيه است و از غزيه بيرون مىآيد قوافل و متاع تجارت تا جرجان و خزر الى خراسان و مقتضاى تقدير اين بود كه به صورت و شكل دربياوريم ما نصف خوارزم را در صورت خراسان و نصف آن را در صورت ماوراء النهر مگر آن‌كه غرض و قصد در اين كتاب ، شناختن صورتهاى اين اقاليم و شهرهاى آن است لهذا اختيار كردم اين كه خوارزم را مجموعه در صورت واحده قرار دهم و آن صورت را در ماوراء النهر قرار دادم به علت آن‌كه اين وضع ابلغ است به غرض من بىآن‌كه مكرر كرده شود در صورت خراسان و صورت ماوراء النهر . و خوارزم را چند شهر است سواى آن قصبه كه اسامى آنها از اين قرار است : درغان ، هزار اسب ، خيوه [ آردخشميش ، سافردز ، نوزوار ، كردران‌خواش ، كردر ، ديه‌براتكين ، مذميسنيه ، مرادجقان ، گرگانج ] « 1 » . اما قصبهء اين اقليم مسمى به خوارزميهء كات است و آن را قلعه‌اى است كه غير معمور است و آن قلعه را مدينه‌اى بود كه آب جيحون آن را خراب كرد و بنا گذاردند مردم از عقب آن شهر عمارتى و نزديك شده است نهر جيحون آن قلعه را به حدى كه بيم انهدام هست . و مسجد جامع آن در طرف پشت قلعه است و سراى خوارزمشاه نزد مسجد جامع است و محل حبس نزد قلعه است . و در وسط شهر نهر جردور است كه شكافته شده است شهر و بازار برد و جانب اين شهر و طول مدينه ثلث فرسخ در ثلث فرسخ است . و اما ابواب آن مدينه خراب شده است و بعض از شهر و ابواب آن مقدارى كه از شهر خراب شده است برقرار نمانده است و در عقب آن محل خراب ، ابنيه و عمارت شده از سمت رودخانه و اول حد خوارزم مسمى به طاهريه است از جانبى كه قريب مىشود به آمل و ممتد است اين عمارت در جنوبى جيحون و در طرف شمالش عمارتى نيست تا منتهى شود به قريه‌اى كه ناميده مىشود غارابخشنة . پس از آن از غارابخشنة تا مدينه خوارزم

--> ( 1 ) - متن : [ اروخشميش . . . كردران ، خواش ، كردر ، قريهء براتكين ، مذمينيه ، مرداجقان ، جرجانيه ] تصحيح از ترجمهء مسالك و ممالك .