سواحل خود را مىخورد موسوم به اين اسم شده . به‌هرحال اين مسئله چندان اهميتى ندارد كه در آن زياد غور نمائيم . حمزهء اصفهانى گويد اسم اصلى و حقيقى جيحون ، هارون بوده و هارون اسم يكى از دره‌هاى خراسان است كه نهر جيحان در وسط آن واقع شده و به علاقهء مجاورت نهر موسوم به اسم دره گرديده و عجم جيحان را جيحون گفته‌اند . عقيدهء ابن فقيه اين است كه سرچشمهء جيحون در نقطه‌اى است موسوم به ريوساران و آن كوهى است متصل به ممالك سند و هند و كابل . در اين كوه در موضعى كه آن را عندميس مىنامند چشمه‌اى است كه منبع نهر جيحون مىباشد . شط جيحون در فصل اشتداد سرما منجمد مىشود . به اين معنى كه چون برودت در آن نواحى شدت نمايد قسمتى از آب شط مبدل به يخ مىشود و پارچه‌هاى يخ در شط حركت و سير كند و اندك‌اندك بقيهء آب نهر از فرط سردى منجمد و يك پارچه يخ سخت ضخيمى گردد كه پنج وجب ضخامت آن باشد و آب شط از زير اين يخها جارى است . خوارزميها با كلنگ و تيشه يخ شط را سوراخ كرده براى مصارف خوردن و غيره آب بيرون مىآورند و آبى كه بدين موضع مىكشند در كوزه و ابريقها مىريزند . و تا زمانى كه اين ابريقها را به منازل خود برسانند باز نصف آب مبدل به يخ شده است . بالجمله چون شط جيحون به كلى منجمد و آب مبدل به يخ شد كاروان و گاو و گوسفند و شتر و ساير حيوانات بىهيچ خوف و خطرى از روى آن يخ عبور مىنمايند و سطح رودخانه با اراضى سواحل آن مطلقا فرقى ندارد بلكه مكرر گرد و غبار از روى آن متصاعد مىشود مثل اين‌كه زمين و خشكى است . انجماد و بستگى آب جيحون دو ماه امتداد دارد . بعد سورت هوا و شدت سرما كم شده متدرجا يخها شروع به ذوب شدن مىنمايد تا رودخانه حالت اوليه را به هم مىرساند . سفاينى كه در ميان يخها مانده درمانده و مجبورا منتظر انقضاى مدت مزبوره مىباشند تا هوا رو به خوشى بگذارد و يخها ذوب شود . بنابراين اغلب صاحبان سفاين جهد مىكنند كه قبل از زمستان و انجماد آب جيحون كشتيهاى خود را از شط بيرون برند . شط جيحون را شط بلخ نيز گويند . زيرا كه از اين مملكت نيز عبور مىنمايد و از شهر بلخ تا نهر جيحون دوازده فرسخ راه است . در كتاب جغرافياى موسوم به « آثار البلاد و اخبار العباد » از مصنفات