محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2257
مرآة البلدان ( فارسى )
چمندان : از مزارع مومج و قورق ديوان و محل شكار و چراى ايلخى ديوان است . منبع حقيقى رودخانهء دلىچاى از چمندان است . جمندار : از قراى شادگان من محالات ارض اقدس است . آبش از رودخانهء رواندرخ كه معروف به جولائى مىباشد . يك رشته قنات دارد . هوايش معتدل است . چمنى : از قراى بلوك رامجرد فارس است . چمه : از قراى طارم است ، ملكى علينقى خان سرتيپ . پنجاه خانوار سكنه دارد . زراعت آن آبى و ديمى . هوايش معتدل و بعضى باغات دارد . جميلآباد : از مزارع هشون كرمان است . جنابد : صاحب معجم البلدان گويد جنابد رستاقى است از قهستان در خاك نيشابور . دار الحكومهء آن قصبهاى است كه آن را گونابد مىنامند . حمد الله - مستوفى گويد جنابد را در تلفظ گنابد « 1 » گويند . شهرى كوچك است كه پسر گودرز ساخته . حصارى محكم دارد چنانكه از بالاى آن تل ريگ باغات و ديهها و ولايتها مجموع در نظر باشد ، اما هرگز آن ريگ در باغات نيايد . آبش از كاريز است و آن كاريز چهار فرسنگ درازى دارد و چاه آن تخمينا هفتصد گز مىباشد . و چند موضع از توابع آن است كه مجموع را آب از كاريز باشد و بيشتر كاريزها از طرف جنوب به شمال مىرود . و دو قلعه بر دو طرف آن است . يكى را قلعهء جواشير خوانند و يكى را قلعهء دزخان . حاصلش غله و ميوه و ابريشم نيكو و فراوان باشد . نگارنده گويد گونابد را عوام گونآباد تلفظ مىكنند . قلعهء كوچكى است و دور آن خندقى . سكنهاش زياده از يكصد نفر نيست . سه چهار باب دكان دارد . اما قرى و مزارع و توابع آن بسيار است .
--> ( 1 ) - امروز گناباد خوانده مىشود .