محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2221

مرآة البلدان ( فارسى )

چشمهء گيلاس : از شهر مشهد مقدس به چمن قهقهه چهار فرسنگ و از چمن قهقهه به چشمهء گيلاس پنج فرسخ مىباشد . چشمهء گيلاس در فضاى دامنهء كوه واقع و تقريبا ده سنگ آب غليظ ناگوار از آن جارى است و وقف حضرت رضا سلام الله عليه مىباشد . آب چشمهء گيلاس در حوالى شهر به آب سد گلستان ملحق شده از خيابان داخل صحن مقدس مىگذرد . زراعت چشمهء گيلاس با چناران است . آب چشمهء گيلاس را شاه عباس به صحن مقدس آورده و منبع اين چشمه ييلاق بسيار سختى است . اطراف اين چشمه نباتات آبى و نى و چگن روئيده و چشمه زياد عميق است و از براى اشخاص نابلد بيم غرق شدن هست . از چشمه گيلاس به چمن كوباغ به اردكان مىرود . چشمه لالاجى : متعلق به نواست از مشرق به مغرب جارى و يك سنگ آب دارد . چشمه لاى : يكى از دهات دماوند و مسافت آن تا شهر دماوند تقريبا نيم‌فرسخ است . اين قريه ملكى حاجى حسين خان پسر مرحوم احمد خان نوائى كه ملقب به عميد الملك بوده مىباشد . رعيت اين دهكده بيست خانوار است . چشمه‌اى از طرف شمال غربى از ميان سنگ بيرون مىآيد كه اغلب اوقات يك سنگ و نيم آب دارد . معروف است كه چون اين چشمه از ميان سنگ بيرون مىآيد به چشمه لا معروف شده اما احتمال دارد كه چون بالاتر از اين چشمه از اين طرف چشمه‌اى نيست كه به جلگهء دماوند جارى باشد آن را چشمه اعلى گفته‌اند . بعد از كثرت استعمال چشمه لا شده باشد . هشت خروار بذرافشان چشمه لا است . اشجار كبوده و بيد و تبريزى و بعضى درختهاى ميوه هم دارد . الحق جائى بسيار باصفا و هوايش در تابستان ملايم و خوب و زمستانش سخت است . در چشمه‌لا يك حمام و يك مسجد و يك آسيا هست . عمارت مختصر خشت‌وگلى نيز محمد خان پسر احمد خان در اينجا بنا كرده در مجراى چشمه تا پائين سنگى مشابه سنگ پا يعنى سبك و متخلخل سفيد رنگ مىباشد و از اين جنس سنگ چون در اينجا زياد است سنگ‌چين اطراف مزارع را با آن سنگها نموده‌اند و معلوم مىشود گل‌ولاى بستر و مجراى آب زيادى بوده كه سابقا از اينجا