محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2219
مرآة البلدان ( فارسى )
خاقان خلدآشيان فتحعلى شاه نور الله مضجعه در كنار باغى در فين عمارتى سلطنتى ساختهاند كه زايد الوصف محل نظر است و از ماليات كاشان براى خرج مرمت اين عمارت مبلغى منظور و مقرر داشتهاند . بعضى گويند گشتاسب اول كسى است كه در اين محل بناى آبادى و عمارت گذاشته ولى سندى در اين باب به دست نيست . بههرحال علاوهبر دو قريهء فين ، يعنى فين عليا و فين سفلى ، آب چشمهء فين به التحر و حسنآباد و ناجىآباد و درب فين كه از مزارع حومهء شهر مىباشند مىرود و هريك قسمتى مخصوص دارند و قمستى هم به شهر مىآيد . فى الحقيقه ده هزار نفس از املاكى كه از اين آب مشروب مىشود گذران مىنمايند . چشمهء فين مشهور به چشمه سليمانى است و شرح فين در محل خود مفصلا بيايد . چشمهء قادرآباد : از چشمههاى طغرلجرد بلوك زرند كرمان است . چشمهء قاضى : مزرعهء جوزان ملاير است در سمت شمال جوزان در دوفرسنگى دولتآباد واقع و جاى سكنه در دامنهء كوه است . پانزده خانوار رعيت دارد و از الوار مىباشند . مرتع خوبى و چشمهء آبى دارد . زراعتش ديم است . در بهار ايلات به جهت تعليف بدانجا مىآيند . چشمهء قاضى : از مزارع قريهء مرق كاشان است . چشمهء قصابان : از دهات همدان و ملكى مرحوم ملا ولى الله است كه از معارف عرفاى عصر مىبود . چشمهء كاريز : قناتى است قديمى از جلگهء كوچكى كه زير گردنهء لارك است از اعمال دماوند از طرف مغرب جارى بوده حالا اغلب خشك است . گاهى نم آبى مىدهد و گويند فرورفتن در آب آن براى امراض جلدى نافع است . به عقيدهء اهالى آن نواحى اگر لاروب و تنقيه شود خيلى آب خواهد داشت . چشمهء گاو : در بلوك مانه است كه ما بين مغرب و شمال بجنورد واقع مىباشد .