سرچشمه و مصب و مجراى آن را بيان نموده و مىنمائيم در آن ضمن معرفتى كامل به احوال چشمه‌ها حاصل خواهد شد . در اينجا فقط بعضى چشمه‌ها كه به اسمى معروف و به منزلهء علم و اسم مفرد مىباشد نگاشته مىشود بنابراين گويد : چشمهء آب گرم : در شش‌فرسخى زنجان سمت غرب در بلوك ارمغانه كنار تپه چشمهء آب‌گرمى است . به اين معنى كه از يك حوض مربعى چندين چشمه جارى است كه آب همه به قدر خمس سنگ است . به واسطهء دو چشمهء آب سرد كه داخل چشمه‌ها مىجوشد آب حوض در كمال اعتدال است ولى حدتى دارد كه نمىتوان زياد ميان آب توقف كرد . چشمهء آب گرم لاريجان : واقع در آبادى گرماب‌سر است . مسافت اين چشمه و آبادى تا رينه كه از قراى معظم لاريجان است كمتر از يك فرسخ مىباشد . آب اين چشمه هفتاد درجه حرارت دارد . چشمهء آب ملخ : به‌زعم بعضى مورخين و نگارندگان ، آب اين چشمه دافع مضرت ملخ است . گويند كوهى بلند در جوار كوه دنا كه از مشاهير جبال و در ميان اراضى فارس و عراق واقع است مىباشد و ييلاقى در دامنهء كوه مزبور است . بناى اين كوه بر روى دو پايهء سنگى است كه به مثابه پل بديعى اتفاق افتاده و رود عظيمى از پائين آن جارى است و چشمهء آبى از كوه دنا مىجوشد و بر روى پل سنگى مىريزد و از دو طرف و اصل به رودخانه مىشود . در هر ناحيه‌اى و ملكى كه ملخ پديد آيد و تشويش ملخ‌خوارگى باشد شخصى به اين چشمه آمده آبى در ظرفى به نيت آن ناحيه و ملك نموده و گويد مىخواهم سار ملخ‌خوار به فلان‌جا آيد و شرط است كه در بين راه در هيچ منزلى از منازل ظرف آب مذكور را به زمين نگذارد و هرجا كه منزل كند ظرف آب را بر سه‌پايه يا درختى بياويزد . بعد از وصول به ناحيه و ملك مقصود ، آب را بر مزارع و اراضى پاشد . به زودى مرغ سياه موسوم به سار به عدهء زيادى در آن محل پديدار آيد و ملخها را صيد كرده بخورد تا تمام شود . نگارنده گويد اين قول معروف است ولى دليل عقلى ندارد . در سنهء هزار و شصت و شش شاه عباس به تماشاى چشمهء آب ملخ رفت .