محمد حسن خان اعتماد السلطنه

2138

مرآة البلدان ( فارسى )

سلطان مسعود و شاه سلطان حسين و غيرهم . خلاصه بعد از غلبهء آرباس بر سارداناپال و انقراض سلطنت خانوادهء نينوس ضحاك اول مملكت وسيعهء مدى رو به ترقى گذاشت و عظمت و آبادى زياد به هم رسانيد . اصحاب سير و مورخين در اسامى سلاطينى كه بعد از آرباس سلطنت كرده‌اند اختلاف نموده‌اند . عقيدهء هردوت اين است كه سلطنت آسيرى كه تمام آسيا را در حيطهء تصرف و قبضهء فرمانروائى داشت بعد از پانصد سال بقا و دوام بدان شرحى كه گذشت فانى و منقرض گرديد و آنچه از طايفهء نينوس بعد حكمرانى كرده چندان استقلالى نداشته و مشابه حكام بوده‌اند و حكمرانى آنها به موجب مأموريت از طرف سلطنت مد بوده و بعد از شورش آرباس مدى و فوت او سالها مىگذشت و ممالك آسيا و بلاد اين اقليم بدون پادشاهى مستقل مىزيست و سايسى مخصوص نداشتند كه متبع عامه و فرمانرواى كل باشد تا اهالى مدى شخصى را كه موسوم به دژوسس « 1 » بود و بسيار با عقل و درايت و دانش و كفايت و لياقت مطاعيت داشت از ميان خود انتخاب و به سلطنت بالاستقلال او را اختيار كردند . اكتزياس گويد كه اين شخص كياكسار « 2 » بوده گمان قريب به يقين اين است كه نوشتجات تاريخى اكتزياس كه به دست ديودور افتاده درهم بوده و درست مفهوم او نشده و اسباب خبط گرديده است و الا چگونه اختلاف و اشتباه به اين بزرگى براى اكتزياس حاصل مىشود و سخنى كه خلاف معتقد تمام مورخين آن عصر است مىگويد . خلاصه اول پادشاه مستقل مدى بعد از انقلابات مذكوره دژوسس بوده و آخرين سلسله استياج « 3 » . دژوسس بلا شبهه كيقباد است و همان شرحى كه هردوت و اكتزياس و ساير مورخين يونانى كه تقريبا معاصر بوده يا بعد نوشته‌اند مطابق است با شاهنامه و با عقيدهء ساير مورخين عجم . در تورات شريف اسم دژوسس ارفاخساد يا ارفاخزاد « 4 » ضبط شده

--> ( 1 ) - ديااكو ، به نوشتهء هردوت : ديوكس . ( 2 ) - هوخشتره . ( 3 ) - آستياژ - اژدى دهاك ، اژدهاك . ( 4 ) - در تورات ارفكشابه « قلعهء كلدانيان » معنى شده و به استناد يوسيفوس ( ژوزف - فلاويوس ) آغاز و مبدء كلدانيان ( سفر پيدايش و قسمت اول تواريخ ايام ) .