محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2123
مرآة البلدان ( فارسى )
كه مطابق با واقع و حاكى اطوار و اخبار قرون و اعصار آنها بوده مىتوانيم گفت پس از غلبه و استيلاى عرب و غارت نمودن معابد و سوزانيدن كتابخانههاى بقية السيف اسكندر و سرداران او و حوادث متواليهء بعد در اين موارد نابود شد و آنچه در اين عصر و زمان فيروزى اقتران در كتب تواريخ مشرقزمين ملحوظ دانشمندان مىشود اغراقات غير ممكن و به افسانه شبيهتر است و از اين قبيل است اغلب گفتار شاهنامه كه با وجود كمال عصبيت بايد متمسك به ذيل تأويلات بعيده شد تا در حيز امكان درآيد مثل سلطنت هزار سال يك روز كم ضحاك و داستان ديو سفيد و رستم دستان و هفت خوان اسفنديار . و خلاصه اين است كه براى زمان قبل از سلطنت ساسانيان تاريخ و نگارش صحيحى از عرب و عجم در دست نيست و براى اصلاح اين كار و تصحيح تواريخ زمان مذكور ، اسلم شقوق رجوع به تورات شريف و تواريخ مورخين قديم يونان است كه نه تنها عين مطالب آنها باقى است بلكه نسخهء اصل آن كتب هنوز موجود است و بايد حتى الامكان آن سير معتبره را با قصصى كه در دست داريم تطبيق كنيم و توفيق دهيم تا نتيجه و نقاوهاى كه حاصل شود مطبوع و مقبول ارباب درايت و خردمندان اهل مملكت شود و اگر صاحبان جهل مركب را پسند نيفتد زيانى نيست . زيرا كه روى سخن به جانب ايشان نباشد و براى مزيد اطمينان و اعتماد عقلائى از مطالعهكنندگان اين كتاب اظهار مىنمائيم كه تاريخى كه ما در ذيل شروع به آن خواهيم نمود و آن مبدو به تاريخ مدى « 1 » خواهد بود ( چه مدى در آن زمان عبارت از جبال مصطلح عرب و عراق عجم حاليه است ) از قول هردوت « 2 » مورخ يونانى و اكتزياس « 3 » طبيب يونانى و ساير مورخين آن عصر است . هردوت شخصى است كه در زمان سلطنت بهمن كه ملقب به اردشير - درازدست بود سفرى به آسيا نموده و به قول مشهور به بابل كه جزء مملكت و سلطنت ايران بوده آمده و با حكما و علماى آن عصر مراوده و مرابطه به هم رسانيده و اطلاع كامل از اوضاع ممالك ايران و تواريخ آن حاصل نموده
--> ( 1 ) - Medie - Media ( 2 ) - Herodotos - Herodote ( 3 ) - Ctesias