در روزهاى گرم تابستان آن چشمه يخ بندد و اگر روز خنك بود يخ كمتر باشد و چون يخ شهر كم شود از آنجا آرند و مردم آنجا بيشتر شافعى مذهب‌اند و در كار دين به غايت صلب مىباشند و اندك حنفى و شيعه نيز باشند . و با وجود قرب جوار هرگز مأمور « 4 » ملاحده نشده‌اند . و در آنجا مشهد امامزاده حسين پسر امام على بن موسى الرضا عليه التحية و الثناء و قبر يكى از صحابه و مزار اولياى كبار بسيار است مثل خواجه احمد غزالى و رضى الدين طالقانى و ابو بكر شادانى و ابراهيم هروى و خير - النساج سامرى و ابن ماجهء محدث و علك و فلك قزوينى و نور الدين و جمال الدين جبلى و امام الدين رافعى و غيرهم . و حقوق ديوانى آنجا به تمغا مقرر است و مبلغ پنج تومان و نيم به دفتر درآمده . ولايتش كمابيش سيصد پاره ديه و مزرعه است منقسم به هشت ناحيه . و در آن ديه‌هاى معتبر است چون فارسجين و خيارج و قرقسين و شال و سگزآباد و سيادهان و سوميقان و شهرستانك « 5 » و شرف‌آباد و مرك و مارين و امثال آن ولايت را نيز پنج تومان و نيم حقوق ديوانى است . ابهر از اقليم چهارم است . آن را كيخسرو بن سياوش كيانى ساخت و در آنجا قلعه‌اى گلين است . داراب بن داراب كيانى ساخته و برادرش اسكندر رومى به اتمام رسانيد و بر آن قلعه قلعه‌اى ديگر بهاء الدين حيدر از نسل اتابك نوشتگين شيرگير سلجوقى ساخت و به حيدريه موسوم گردانيد و دور باروى آن شهر پنج هزار و پانصد گام است . هوايش سرد مىباشد و آبش از رودخانه كه بدان شهر منسوب است و از حدود سلطانيه برمىخيزد و در ولايت قزوين مىريزد . غله و ميوهء آن بسيار است و نيك آيد اما نانش سخت نيكو نبود و پنبه كم آيد . از ميوه‌هاش امرود سجستانى و آلوى بو على و گيلاس نيكوست . مردم آنجا سفيد چهره و شافعى مذهب‌اند . اما تملق بر طبعشان جارى بود . و بر ظاهر آن شهر مزار شيخ ابو بكر طيان ابهرى است . ولايتش بيست و پنج پاره ديه است . حقوق ديوانى آن شهر با ولايتش يك تومان و چهار هزار دينار است .

--> ( 4 ) - ظاهرا به معناى فرمانبر و مطيع آمده . ( 5 ) - متن : شهر سيامك . درين مورد و موارد ديگر ، متن را براساس نزهة القلوب چاپى - كه حاصل مقايسهء چندين نسخه با يكديگر است - تصحيح كردم .