محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1812
مرآة البلدان ( فارسى )
ساخلوى ايروان پذيرائى كامل از موكب معلى نمودند . روز هشتم در ايروان توقف شد و دراينروز به بازديد مسجد جامع ايروان و بعضى مواضع ديگر و اوچ كليسا تشريففرما گرديدند . روز نهم بعد از آنكه به جميع صاحبمنصبان نظامى و قلمى حاكم شهر ايروان على قدر مراتبهم نشانها مرحمت فرمودند و همگى مشمول عواطف ملوكانه گرديدند از اين شهر عازم دليجان گرديدند . دوشنبه دهم ، آل كست منزلگاه موكب همايون شد . پرنس گاگارين حاكم قلمى « 1 » شهر تفليس كه به استقبال آمده بود امروز در بين راه به ركاب اعلى پيوست . سهشنبه يازدهم ، عزيمت تفليس نمودند . در بين راه جناب امين الملك كه چند ماه قبل مأمور فرنگستان شده بود با ژنرال قنسول ايران ميرزا محمود خان مقيم تفليس به تقبيل ركاب اعلى فايز گرديدند . در كنار شهر سر راه فرش انداخته و طاق نصرت زده بودند و تشريفات زياد در ورود مسعود شاهانه به شهر تفليس به عمل آوردند . پرنس ميرملكى نايب جانشين جميع صاحبمنصبان نظامى و قلمى قفقاز را در حضور باهر النور اقدس معرفى كرد . نواب گراندوك ميشل جانشين قفقاز اينجا نبودند . ولى دو پسر ايشان كه دراين شهر توقف داشتند به حضور مهرظهور مقدس تشرف جستند . شب چراغانى و آتشبازى خوبى شد . كارگزاران دولت روس نهايت خدمتگزارى را به عمل آوردند . دوازدهم ، در تفليس اقامت شد و از شاهزادگان پسرهاى جانشين بازديد فرمودند و موزه و بعضى جاهاى ديگر تفليس را سياحت نمودند . امشب نيز چراغانى بود . روز سيزدهم ، بعد از آنكه به شاهزادگان پسرهاى جانشين نشان و حمايل ايران عطا فرمودند و ساير اعيان و صاحبمنصبان را نيز به قدر مرتبه مشمول مكارم ملوكانه داشتند از تفليس انتهاض فرموده به منزل مليت تشريففرما گرديدند .
--> ( 1 ) - ظاهرا « قلمى » اينجا به معناى غير نظامى است . زيرا نظاميان را صاحب سيف مىشناختند و غير نظاميان را صاحب قلم .