محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1708
مرآة البلدان ( فارسى )
به دربار معدلتمدار احضار شده به نيابت اول وزارت فوايد برقرار گرديد . از وقايع معظمهء اين سال سفر خيريتاثر اعليحضرت همايون است به فرنگستان كه سابقا نيز بدان اشاره نمودهايم و اگرچه شرح اين سفر نيز چون ساير اسفار ملوكانه به قلم معجز رقم خسروانه مرقوم و بعدها به كرات در ممالك به فارسى و السنهء مختلفه طبع و منتشر گرديده و از نتايج و فوايد عظيمهء آن بسيارى از ارباب خبرت و درايت بهرهمند و مستفيد شدهاند ، ولى ما باز خلاصهء وقايع اين سفر عظيم و اثر كريم را زيور و زينت اين كتاب و آرايش دانش و هوش اولواالالباب قرار داده بهطور اختصار دراين اوراق درج مىنمائيم : شرح سفر خيريت اثر اعليحضرت همايون شاهنشاهى دام ملكه به فرنگستان در سال 1290 هجرى چون موكب فرخنده كوكب همايون با ميامن اقبال بىزوال روزافزون عازم سفر فرنگ شد دستخطى به افتخار نواب و الا معتمد الدوله شرف صدور يافت كه سواد آن از قرار ذيل است و اين دستخط مبارك از بين راه مرقوم و مرحمت شد : سواد دستخط جهان مطاع مبارك معتمد الدوله ! از بابت كمال اطمينانى كه به دولتخواهى و كفايت و كاردانى آن عم كامكار داريم زايد مىشماريم كه امورات را جزءبهجزء و فقرهبهفقره مرقوم و انتظام و انضباط كارها را سفارش و تأكيد فرمائيم . آن عم كامكار را مبسوط اليد فرموديم . ان شاء الله تعالى از قرار حكم فرمان مبارك كه به كل ممالك محروسه و به افتخار حكام ولايات مرقوم و ارسال شده است و دستورالعمل مكتوبى و شفاهى مرحمت و عنايت شده است با كمال قوت قلب مشغول رتقوفتق امورات دولتى و مملكتى بوده وقايع اتفاقيه را همه روزه به ما تلگراف نمايد . هر كس از اوامر و نواهى شما تخلف كند - اعم از حكام ولايات