محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1631
مرآة البلدان ( فارسى )
مقبرهء مرحوم شيخ مرتضى « 11 » فاتحه قرائت نمودند . روز پانزدهم ، [ به ] مسجد كوفه و مسجد سهله و زيارت قبر مسلم بن - عقيل و هانى بن عروه و سير آثار شهر كوفه توجه فرمودند و در تعميرات اماكن مسجد و مقبرهء مسلم و هانى به امين الملك فرمايشات كردند . روز شانزدهم ، بعد از ملاقات بعضى از علما به زيارت روضهء مطهره فايز شدند . جيقهء الماس برليان كه به تارك مبارك داشتند پيشكش آستان ملايك پاسبان حضرت كردند . هم دراينروز به حكم همايون درب خزانهء حضرت را كه قريب هفتاد سال بود باز نشده بود و اسباب موجود را از جواهر و طلا و ساير ثبت نموده دوباره از جانب دولتين ايران و عثمانى مهر كردند كه حيفوميل درآن نشود . روز هفدهم و هيجدهم ، مشغول زيارت بودند و دراينروز آخرى درب ضريح مطهر را باز كردند و به شرايط تلثيم و تبرك پرداختند . روز نوزدهم ، بعد از تقديم و تكميل زيارت با كمال تأسف بهطرف كربلا معاودت فرمودند . دراينروز با جناب آقا ميرزا حسن شيرازى « 12 » كه از اجلهء علماست ملاقات اتفاق افتاد . خلاصه منزل امروز قدرى از خان شور بالاتر و بهطرف كربلاست . روز بيستم معاودت به كربلاى معلى نموده مقرر شد سه روز اقامت و بعد كوچ شود . اين سه روز اغلب به زيارت و دعا مىگذشت .
--> ( 11 ) - غرض شيخ مرتضى انصارى است از بزرگان علماى عصر قاجار و از مفاخر تشيع بلكه جهان اسلام . وى در سال 1214 قمرى متولد شد و ابتدا در نزد عموى خود شيخ حسن دزفولى درس خواند و سپس به عراق رفت و در محضر بزرگان و دانشمندانى چون شيخ - على كاشفالغطا و ملا احمد نراقى و شريف العلماى آملى تلمذ نمود و در 1266 به رياست مطلقهء علميه نايل گرديد . كتب مهمى از او به يادگار مانده من جمله كتاب المكاسب و فرائد - الاصول . مرگ وى در سال 1281 قمرى در شهر نجف روى داد . اعلى اللّه مقامه . ( 12 ) - حاجى ميرزا حسن معروف به « ميرزاى شيرازى » از مراجع تقليد شيعه كه در حدود سال 1230 در شيراز چشم به جهان گشود . تحصيلات اوليه وى در شيراز و اصفهان و سپس در بين النهرين انجام گرفت و پس از مرگ شيخ مرتضى انصارى به مقام مرجعيت رسيد . وى همان است كه در قضيهء الغاء امتياز انحصار توتون و تنباكو فتوى به تحريم تنباكو و توتون داد يا به قولى فتوائى را كه به نام او منتشر شده بود تكذيب نكرد و همين فتوى موجب قيام مردم و لغو امتياز رژى گرديد . وى در 1312 درگذشت .