محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1559
مرآة البلدان ( فارسى )
از خوش ييلاق به كلاته خيج چهار فرسنگ است . دراين محل حيدر - قلى خان سهام الدوله به خلعت همايون و نشان امير تومانى سرافراز و رخصت معاودت به بجنورد يافت . روز بيستم از كلاته خيج به كرمه و قلعه نو نهضتفرما گرديدند . از كلاته خيج به كرمه و قلعه نو چهار فرسنگ است . روز بيست و يكم و بيست و دويم در كرمه اقامت فرمودند . در اينجا مقرر شد كه اردوى همايونى قسمت شده قسمتى كه در اسفار كوچك و شكارگاهها همواره در ركاب اعلى بودهاند باز در موكب همايون باشند . قسمت ديگر از قرار شرح ذيل در ملازمت حضرت مهدعليا از راه شاهرود و سمنان و دامغان به دارالخلافه روانه شوند . قسمت ديگر كه مأمور استرابادند با اعتضاد الدوله به محل مأموريت خود روانه شوند . ملتزمين خدمت حضرت مهدعليا از قرار ذيل است : شاهزاده ملك منصور ميرزا ، حاجى رحيم خان صندوقدار و اهالى صندوقخانهء مباركه ، حاجب الدوله با جزء اعظم از فراشان و سراپردهچيان و فراشخانه و غيره ، مظفر الدوله ، افواج خمسه ، توپخانه ، كالسكهخانه ، زنبوركخانه و نقارهخانه . محمد - قلى خان حسام الدوله كه در تمام مدت سفر ملتزم ركاب اعلى بود از اينجا مرخص و روانهء دارالخلافه شد . روز بيست و سيم به قريهء ابرسيج بسطام نزول اجلال فرمودند . از كرمه به ابرسيج سه فرسخ است . روز بيستوچهارم به تاش تشريففرما شدند . از ابرسيج به تاش پنج فرسنگ است . روز بيستوپنجم شاه كوه مضرب خيام معلى گرديد . از تاش به شاه كوه چهار فرسخ است و شاه كوه دو قريه است كه يكى را شاه كوه عليا و ديگرى را شاه كوه سفلى مىنامند و فاصلهء ميانهء دو قريه نيم فرسخ است . روز بيست و ششم چهارده كلاته منزلگاه اردوى همايون بود . از شاه كوه به چهارده كلاته شش فرسنگ است . در اينجا در باغ شاه كه از باغاتى است كه به امر خاقان مغفور فتحعلى شاه طاب الله ثراه احداث شده منزل فرمودند . اين باغ نهايت با روح و صفا و درختهاى صنوبر عظيم الجثه و بلند دارد .