محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1552

مرآة البلدان ( فارسى )

به شانديز پنج فرسنگ و اكثرآباد و معموره است و قصبهء شانديز يك صد خانوار رعيت و باغات و عمارات عاليه دارد و قلعهء قديم شانديز كه بالاى تپه واقع است خندق و بارو و حصار محكم داشته و چون حصانت آن گاهى موجب شرارت اهالى مىشد ، نواب و الا حسام السلطنه در ايام حكمرانى خود آن را خراب نموده‌اند . روز جمعه نهم به قصبهء اسجيل نزول اجلال فرمودند . از شانديز تا كاهو دو فرسنگ و نيم است . دو فرسنگ صحرا و مسطح و بقيهء آن باغات و ابتداى دره است . و اين دره و باغات تا قصبهء دولت‌آباد و اسجيل كه چهار فرسنگ است امتداد دارد و همچنين ممتد است تا قصبهء گل مكان كه در نيم فرسخى اسجيل واقع است . دولت‌آباد و اسجيل هر دو دو قصبهء بزرگ و سيصد الى چهارصد خانوار رعيت دارد . روز دهم ماه وارد چشمه سبز شدند . چشمه سبز عبارت است از فضائى در دره كه در سمت شمال‌شرقى نيشابور است و از آنجا تا نيشابور هفت فرسنگ است . دور اين محوطه تقريبا پنج هزار قدم و در وسط آن درياچه‌اى است كه هزار قدم دور اوست و آب چند چشمهء كوچك از اطراف در او جمع شده و هم در وسط درياچه چشمه‌هاى متعدده دارد كه آب از آنها غليان و فوران مىكند ولى نه به قسمى كه در ظاهر معلوم شود و زياده از چهار سنگ آب از اين درياچه به‌سمت گل مكان جارى است كه اين قريه و مزارع آن را مشروب مىنمايد . روز يازدهم ماه در شانديز مشغول جواب عرايض وزراء بودند . دوازدهم به شهر مشهد معاودت فرمودند . سيزدهم سردار يعقوب خان والى هرات پسر سردار امير شير على خان كه به عزم شرفيابى آستان مبارك آمده بود با تمام بزرگان و اعيان هرات و افغانستان به توسط ظهير الدوله بار حضور همايون يافت و عرض پيشكشها نمود . چهاردهم و پانزدهم فقط مشغول مهام ملكى و رسيدن به عرايض متظلمين بودند . حاجى ميرزا رضاى مستوفى خراسان به لقب مستشار الملكى سرافراز شد . حاجى محمد باقر خان وكيل طبس « عماد الملك » لقب يافت و محمد حسين خان ولد مشاراليه به منصب سرهنگى نايل گرديد .