محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1010
مرآة البلدان ( فارسى )
ميرزا محمد على باب دور هم جمع شده دوازدهنفر را از ميان خود انتخاب كرده ايشان را ائمهء اثنى عشر ناميدند و مهياى شورش و فتنه بودند كه چراغعلى خان خبر شده آنها را دستگير نمود و پس از آن كه عقايد فاسدهء آنها معلوم علما گرديد به فتواى شرع به سزاى خود رسيدند . هم دراين سال ، محمد امين خان والى خيوق - كه بعد از برادر خود را خوارزمشاه مىخواند - آتانياز محرم « 28 » را - كه از نزديكان او بود - به سفارت ايران و تهنيت شاهنشاه جمجاه روحنا فداه مامور كرد . او بود به سفارت ايران و تهنيت شاهنشاه جمجاه روحنا فداه مامور كرد . مشاراليه روز يكشنبه هفتم ربيعالثانى وارد دارالخلافه شده روز بيست و يكم شرفاندوز حضور مبارك گرديد و هدايايى كه حامل بود از پايهء سرير اعلى گذرانيد و مقرر شد كه شخصى از چاكران كافى آستان سپهر نشان به همراهى او به خوارزم سفارت كند و بعضى مطالب را انجام دهد . بر حسب امر همايون « 29 » ، مرحوم رضا قلى خان للهباشى را كه يكى از اعيان كاردانان خدام دربار معدلتمدار و مردى خبير و بصير و نگارندهاى فاضل و بىنظير بود انتخاب نمودند و او عازم اين سفر شده وقايع مسافرت خود را من البدو الى الختم نگاشته . چون حاوى مهمات مطالب جغرافى و تاريخ است ما همان را نخبه نموده دراين مورد ايراد مىنماييم : شرح مسافرت مرحوم رضا قلى خان للهباشى به خوارزم روز پنجم ماه جمادى الاخره به باغ جنت كه در خارج شهر طهران است نقلمكان نموديم . آتانياز محرم نيز با من قصد مراجعت كرد . روز نهم از راه فيروزكوه و سارى قصد استراباد و خوارزم نموديم . از رود جاجرود عبور و به تلال البرز رسيديم .
--> ( 28 ) - محرم به اصطلاح اهل خوارزم ، پيشخدمت است ( اع ) . ( 29 ) - انتخاب رضا قلى خان هدايت به سفارت خوارزم بنابر تشخيص ميرزا تقى خان امير كبير بود . ولى اعتماد السلطنه آن مطلب را « به امر همايون » منسوب مىدارد . : ( رك مجلهء يادگار سال 4 شمارهء 4 ص 9 تا 14 تحت عنوان « امير كبير و مرحوم هدايت » كه مطلبى است درباره حسن تشخيص امير در انتخاب وى به سفارت از قول پسرش جعفر قلى خان نير الملك . در همين مقاله ، دستورالعمل خاصى كه در مورد همين سفارت براى هدايت نوشته نيز آمده است .