محمد حسن خان اعتماد السلطنه
50
مرآة البلدان ( فارسى )
است . درياچهء آن را جداگانه شرح خواهم داد . منسوب به اين بلد را ارموى و ارمجى و ارمياجى گويند . در تقويم البلدان گفته ارميه در غربى درياچهء تلاست و قلعهء تلا بر روى كوهى است كه آن كوه در جزيرهاى است كه در همين درياچه است . هلاگو خان به جهت حصانت اين قلعه اموال خود را در آن نهاده بود . مهلبى گفته ارميه آخر حد آذربايجان است از جهت غرب و در غربى سلماس در شانزده فرسخى آن واقع است . موصل در سمت غربى ارميه در چهل فرسنگى آن مىباشد . بعضى علما گفتهاند ارميه شهرى است صاحب بارو واقع در وسط معموره در آخر جبال و اول خاك مسطح در پشت جبال عجم در طرف شمال و غرب درياچهء تلا در يك منزلى آن . آثار الاول مطابق است با ساير جز اينكه گويد در درياچهء ارميه نبات و ماهى موجود نيست . در نزهة القلوب نوشته ارميه از اقليم چهارم است و شهرى بزرگ و دورش دوازده هزار قدم . كنار درياچهء چيچست واقع ، هوايش گرم و آبش از عيون آن جبال برمىخيزد و به بحيرهء چيچست مىريزد . باغستانش زياد از ميوهها انگور حلوقى و امرود و آلوى پيغمبرى و آلوزرد نهايت خوب مىشود و بدين سبب تبارزه ( تبريزيها ) اگر صاحب حسنى را در لباس ناسزا يابند گويند انگور حلوقى است در سبد دريده . مردمش اكثر سنىاند . صد و بيست پاره ديه از توابع آن است و ضياعش ارتفاع « 66 » تمام دارد حقوق ديوانيش هفتاد و چهار هزار دينار است . زينة المجالس مطابق است با نزهه القلوب . مؤلف گويد درياچهء ارميه را در قديم « تلا » مىناميدهاند . از شهر ارميه تا تبريز سى و دو فرسخ است . قديم اين شهر را « طبارما » مىخواندهاند . در غربى تبريز واقع است و درياچهء آن بيش از چهار ذرع عمق ندارد . آبش به شدت شور و بدمزه و با عفونت نفت و قير و چند جزيره دارد . بزرگتر از همه جزيرهء شاهى است كه آب شيرين دارد . حيوانات نبانى الشكل در اين درياچه زياد است . مدارس ارميه بسيار و توتون آن بهترين توتون ايران است . مرحوم خلد آشيان آقا محمد شاه قاجار
--> ( 66 ) - ارتفاع به معنى غله و حاصل است ( فرهنگ فارسى معين ) .