هر وقت اهل شهر محتاج به باران مىشوند آن سنگ را با عراده حمل نموده به شهر مىآورند . مادامى كه سنگ در شهر است باران مىبارد ، همين‌كه سنگ را بيرون بردند باران قطع مىشود . موش در اين شهر بىنهايت وافر است به خلاف ساير بلاد و به‌همين جهت گربه نزد سكنه خيلى مرغوب و عزيز است و خريد و فروش مىشود و بازار و تجار و دلالهاى مخصوص دارد كه آواز مىكنند گربه‌اى است شكارى و رام و تربيت شده كه گريز پا و دزد نيست . هركه طالب باشد به فلان قيمت فروخته مىشود . مؤلف گويد : اين بلد از بلاد معظمهء آذربايجان و در سمت راست بلوك چاى « 40 » در يكصد و چهل هزار ذرعى در طرف مشرق تبريز است . مقبرهء شيخ صفى الدين رحمه الله و بعضى از اولاد او در اين شهر مىباشد . آب و هوايش مساعد هر نوع زراعت و فلاحت ، زمينش قابل هر قسم كشت و زرع و الحال قلعه‌اى دارد كه در زمان سلطنت خاقان مغفور ( فتحعلى شاه ) نواب نايب السلطنهء مبرور عباس ميرزا - طاب ثراهما - كه سمت وليعهدى دولت عليهء ايران را داشت ، به سركارى يك نفر از صاحب‌منصبان فرانسوى كه با جنرال قاردان سفير فرانسه كه از جانب ناپلئون اول آمده بود ، بنا نهاده « 41 » . بالجمله اين شهر در زمان صفويه زياد معمور و آباد شد و موقوفات زيادى براى طلاب و محصلين قرار دادند . كتابخانهء اردبيل معروف دنيا و اغلب كتب به زبان عربى و قليلى از آن فارسى و تركى و جلدهاى آن غالبا طلا و نقره بوده . اما حالا چيزى از آن باقى نيست . در سنهء هزار و هفتصد و چهل و شش مسيحى مطابق هزار و صد و پنجاه و نه هجرى نادر شاه افشار در دشت مغان « * » - كه در نزديكى اردبيل است - شمشير خود را

--> ( 40 ) - ظاهرا بايد « بالق چاى باشد . باليق يا باليغ در تركى به معناى ماهى است . ( 41 ) - نتوانستم نام اين افسر فرانسوى را بيابم . حتى از ماجراى حصار اردبيل به دست فرانسويان خبرى نيافتم . سرهنگ گاسپارد روويل فرانسوى كه در سال 1812 و 1813 يعنى پس از آمدن و رفتن فرانسويهاى هيئت گاردان به ايران آمده مىنويسد : « در سراسر ايران فقط دو شهر داراى استحكاماتى به سبك اروپائى است . اين دو شهر خوى و عباس‌آباد است » ( ترجمهء جواد محيى ، بنگاه گوتمبرگ ، تهران ، 1337 ص 70 ) . * - اشارهء مؤلف به اجتماع مغان است در سال هزار و صد و چهل و هشت قمرى برابر با هزار و هفتصد و سى و پنج ميلادى . اما سال هزار و صد و پنجاه و نه غلطى فاحش است .