محمد حسن خان اعتماد السلطنه
5
مرآة البلدان ( فارسى )
قديم و جديد كه راجع به ايران است در اين كتاب ثبت مىشود و از كتب مبسوطهء زياد در جغرافياى قديم ايران كه به دست داريم مطالب آنها را خلاصه كرده مىنگاريم . لهذا به مطالعهكنندگان اين كتاب عرضه مىدارد كه با كمال سهولت و آسانى مىتوانند اسامى قصبات و قرى و امصار را پيدا كرد و تاريخ حوادثى را كه آنجا روى داده است به طريق ايجاز و اختصار فهميد و حالت هر شهرى در هر زمانى تاكنون معلوم و مفهوم مىگردد و مشخص مىشود كه كداميك از شهرها را در قديم عظمتى نبوده و الحال در مدارج ترقى و تزايد است و نيز بلادى كه در ازمنهء سالفه ترقى داشته و در اين زمان تنزل دارد و سبب اين تنزل چه بوده است ؟ فى الواقع روح و حيات دادم بعضى شهرها و اماكن را كه مرده و خراب بودند و مرور دهور اين اماكن را از خاطر برده بود . تاريخ را به جغرافيا الحاق و جغرافيا را به تاريخ الصاق نمودم و گمانم اين است كه اين خدمت بزرگى است كه به ملت و دولت ايران كرده باشم . و استعانت مىجويم در انجام اين عمل از خداى قادر لم يزل . عبد الجانى صنيع الدوله