محمد حسن خان اعتماد السلطنه
64
مرآة البلدان ( فارسى )
بالبيت معتمد عليه ائمهء تاريخ و از اين قرار است : « به قولى اصل اين قاجار از ايلات تركمان است . ولى به عقيدهء اكثر مورخين اين طايفه از طوايف ترك و تركستان مىباشند . در تسميهء ايشان به اين اسم خلاف است . قومى گويند قاجار از نژاد قراچارنويان پدر چهارم امير تيمور صاحب قراناند و قراچارنويان در عهد چنگيز خان و منگوقاآن منصب امير الامرائى داشته . چون در اتراك رسم است طوايف را به اسم بزرگان آن موسوم مىنمايند چنانكه سلاجقه به اسم سلجوق بيك معروف شدند و نظاير اين بسيار است اين طايفه به قراچار مشهور گشتند و از كثرت استعمال قراچار ، قاجار باشد . طايفهاى ديگر گويند در نواحى تركستان قصبهاى بود موسوم به تركستان . اين ايل جليل در آن آبادى سكنى داشتند . پنج برادر بودند كه در آن قوم رتبهء سالارى داشتند و بزرگ آن پنج نفر ، قاجار خان بود و به اين واسطه موسوم به اين اسم شدند . چون هلاكوخان مغول به حكم برادر خود منگوقاآن مأمور به قلع قلاع ملاحده شد اين طايفه با او همراه و از جانب او مأمور به سرحد شام شدند . پس از سلطنت مغول كه امير تيمور گوركانى استقلال يافت آنگاه كه بر مملكت روم غلبه كرد نظر به قرابت و ايليت اين طايفه جليله را خواست به ماوراء النهر كه موطن اصلى ايشان بود روانه نمايد . چون انسى به آن مكان داشتند مايل نبودند . ولى بعضى كرها از جيحون عبور كردند و جمعى در اران و حدود گنجه و بردع ساكن شدند . چون دولت گوركانى زوال يافت و ممالك ايران به سوانح سلاطين آققوينلو كه به عقيدهء بعضى از همين سلسله بودند و قراقوينلو و ازبكيه دچار شدند ، بعدها بساط سلطنت صفويه گسترده شد ، امير پير محمد قاجار با چند تن از بزرگان اين طايفهء عليه به شاه اسماعيل صفوى كمك و امداد و خدمات زياد نمودند و در عهد شاه عباس ماضى ، شاهوردى خان قاجار و محمد خان زياد اغلى قاجار و شاهقلى خان قاجار جد اعلاى اين شاهنشاه معدلت شعار و جمعى ديگر از بزرگان اين ايل جليل مأمور به محاصرهء گنجه و قراباغ شدند و نهايت شجاعت در اين سفر از ايشان بر عرصهء ظهور رسيد و گنجه را محمد خان زياد اغلى فتح نموده چنانكه در تاريخ اين فتح يكى از شعراى آن عهد گفته است : « تاريخ فتح گنجه كليد شماخى است » . شاه عباس از اين سلسلهء عليه و