مفضل بن سعد مافروخى اصفهانى ( مترجم : حسين بن محمد آوى )
78
محاسن اصفهان ( فارسى )
« خرچان » و « فرسان » و « باغ عبد العزيز » و « كرواآن » و « اشكهان » و « لنبان » و « ويدآباد » . حصارى بنياد آن بر تحت الثّرى استوار ، و حصنى نهاد آن بر فوق الثريّا پايدار ، هر فيلوارى كوه پارهاى ، و هر برجى ستارهاى ، با رويى بر روى زمين با گوش آسمان همراز ، و خندقى در پاى با روى با پشت گاو و ماهى همآواز ، چنانكه صاحب محاسن گويد : سور علاقمة العيوق ذروته * و جوزت منكب الجوزا مناكبه من دون ابرجه في ابرج الفلك * الدّوار تسرى متى تسرى كواكبه لو كان يحضر يأجوجا لمّا فتحت * يوما و اعجزها نقبا مناقبه و حوله خندق قد لجّ لجّته * فليس يمّ و لا نيل يناسبه مقسوم و مفتوح بر دوازده دروازه ، و منصوب بر آن دوازده جفت در آهنپوش ، در مفتّح هر دوازده ، پيل با كوس و تخت چون پشهء پرّان ، و علمهاى افراشته و نيزههاى برداشته در آن گذران ، و داخل آن از سراىهاى رفيع و قصرهاى عالى منيع ، نخست دار الاماره و مجلس الوزاره كه آن درگاه ، بارگاه سلطان است ؛ مشتمل بر ديوان خانههاى مرتّب و پيراسته ، و رسوم و ايوانهاى مهذّب و آراسته ، و خدّام و حواشى جوانان يك رنگ و يك دندان نوخاسته ، و هيبت هولناك ، و حشمت خشمناك ، و عدل و احسان شامل ، و امن و امان كامل ، از فغان شيههء اسبان رومى و عربى ، فضاى درگاه ، چون در عرصهء عرصات ، و از ولوله و نعرهء بوّاب و دورباش عرفات در غرفات ، سكرات آواز كوس و دبدبهء نوبت ، گرد از روى ماه برآورده ، و توسنان سركش به چهار دست و پاى ، شكاف به پشت ماهى فرو برده . در هر جانب دار الاماره ، ديوانى مرتّب جهت اماثل بيتكچيان و كتّاب چون عطارد خوشنويس و اعيان محاسبان ضابط چون ادريس ، هر منرمندى به حسب نسب منسوب با پدرى فاضل فايق ، و به نسبت حسب مدعو به استادى ماهر حاذق ، موصوف به وصف حقيقى ، بدين بيت متنّبى :