ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
40
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
چند اطاق در جانب غربى رباط از ديوارهء ، درّه بيرون آوردهاند كه قبل از احداث رباط محط رجال قوافل و زوار بوده است . دو فرسخ در توى اين درّه حركت شد ، ارتفاع بعضى از جانبين درّه تقريبا سى ذرع مىشود . زمين درّه ريگ و كنارها ريگ و خاك است كه خاك آن را آب متدرجا برده و ريگ در تك درّه مانده است . آب بسيار صاف كمى هم از ميان درّه جاريست . [ طبس ] سهشنبه بيست و يكم : منزل شهر طبس است . پنج فرسخ است . سه فرسخ درّه و ماهور سخت ، و دو فرسخ زمين هموار است . اينجاها گل و گياه در صحراها نيست . تكتك بوته اسفند و غيره يافت مىشود . طبس خيلى جاى معمورى بوده است . يك مدرسهء حسينيهء بسيار خوب باصفاى باروحى مرحوم حاجى على قليخان وكيل ساخته است . چهار باغچهء نارنجستان و چند نخل ممتاز قشنگ دارد . در اينجا پول سياه قديم معمول است . شاهى جديد الضرب را هم نيم شاهى برمىدارند . نان خوب يافت نمىشود . توت تازه رسيده ، مركبات كميابست . هواى اينجا حالا كه پنجاه و دوم نوروز است ، مثل هواى قلب الاسد دار الخلافه گرم است . تا چهل روز ديگر غالب مردم به ييلاقات مىروند . و ليكن شبها هوا خوب است و امراض وبائى به هيچوجه يافت نمىشود . حمام پاكيزه ، منحصر به حمام حكومت است . چهارشنبه بيست و دوم : رفتم به ديدن سرتيپ نايب الحكومه محمد حسينخان پسر عماد الملك . خود عماد الملك در مشهد است . خانهء حكومت در خيابان طولانى شهر واقع است و قريب يك سنگ آب از طول خيابان جاريست . خانهء سرتيپ پر از درخت خرما و نارنج و انار گلدار و گل نسترن و گل سرخ و مشكچه « 27 » و درخت توت و مو است . هواى اين ولايت با مشهد مقدس قريب دو ماه تفاوت دارد . كرم ابريشم هم خوابانده بودند . تازه به خوراك افتادهاند . با نايب الحكومه تفصيل اسبابى را كه از بنده در مسجد اصفاك مانده بود ، گفتم . آدم فرستاد ، شايد پيدا نمايند . روز پنجشنبه بيست و سوم : ميرزا زين العابدين خان پسر مرحوم ميرزا محمد على خان وزير دول خارجه و محمد رضا خان پسر عماد الملك به منزل بنده آمده ، به تماشاى باغ و عمارات عماد الملك دعوت نمودند . الحق در صفحات خراسان ،
--> ( 27 ) - مشكچه : گل ، گلاب ، فرهنگ معين .