ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
26
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
مىكنند زير شمارهء 798 در كتابخانهء مدرسهء سپهسالار نگهدارى مىشود . آنچه از اين نوشته در مورد نويسندگان « روزنامهء ملت سنيهء ايران » و « روزنامهء ملتى » به دست مىآيد اين است كه ذكرى از همكارى ميرزا على خان صفاء السلطنه به ميان نيامده . همانطوريكه نامى از حكيم سامانى فرزند حكيم قاآنى و مرتضى قلى خان نيز به ميان نيامده است . امّا آنچه دليل بر ( صحت ) نظر افراسياب آزاد دربارهء همكارى پدرش با روزنامهء « ملت سنيهء ايران » « ملتى » را تاييد مىكند دلايل زير است . 1 ) صفاء السلطنه سالها معاونت وزارت انطباعات را داشته . دور نيست به علت اينكه شاعر و نويسنده و خوش خط بوده . اين روزنامه نيز زير نظر او تدوين و تنظيم شده باشد . 2 ) ميرزا على خان صفاء السلطنه سمت منشىگرى را دارا بوده و صاحب خط نستعليق خوب . دور نيست كه اداره انطباعات منشىگرى و تحرير روزنامه را به عهده او گذاشته باشد « 42 » . 3 ) اگر به دقت خط « روزنامهء ملت سنيهء ايران » و روزنامهء ملتى را با خط اين سفرنامه مقايسه كنيم روشن است كه هر دو خط يكى است با اين تفاوت كه خط روزنامه كمى درشتتر از خط سفرنامه است . 4 ) اين روزنامه قريب به 5 سال در مجموع 34 شماره انتشار يافته ، و همانطوريكه قبلا در اين نوشته ملاحظه فرموديد جزو انتشارات وزارت انطباعات بوده كه در مدرسهء دار الفنون جز روزنامهء علمى و دولتى به چاپ مىرسيده و اعتضاد السلطنه به چاپ و نشر آنها نظارت داشته است . حكيم سامانى فرزند حكيم قاآنى شيرازى ، كه يكى از نويسندگان اين روزنامه بوده به روزگار جوانى در سال 1285 در سال دوم انتشار اين روزنامه درگذشته است . دور نيست پس از درگذشت او تمام كارهاى مربوط به اين روزنامه به نويسنده ديگرش ، مرتضى قليخان ( نظام الدوله ) پسر نظام الدوله و ميرزا على خان صفاء السلطنه واگذار شده باشد ؟ 5 ) پس از درگذشت حكيم سامانى اين روزنامه قريب يكسال و نيم ديگر منتشر شده خط همانند روزنامهء ملت سنيهء ايران « روزنامهء ملتى » و خط اين سفرنامه سند ديگرى است كه به گفتهء افراسياب آزاد صحه بگذاريم و گفته و نوشتهء او را مقرون به حقيقت بدانيم . اما همانگونه كه نامى از دو نويسندهء ديگر اين روزنامه در اين روزنامه ديده نمىشود نامى هم از صفاء السلطنه به چشم نمىخورد . پس اين احتمال را مىتوان پذيرفت كه اعتضاد السلطنه وزير علوم تدوين و تحرير اين روزنامه را به عهده اين سه تن واگذار
--> ( 42 ) - به احتمال خط سفرنامهء صفاء السلطنه با خط روزنامهء ملت سنيهء ايران يكى است .