از چند سال قبل درصدد آن بودم كه اين سفرنامه را براى فوايدى كه دارد و مخصوصا اطلاعات آن دربارهء راه و رباطات به چاپ برسانم ( از روى نسخهء دانشكدهء حقوق ) ولى چون نسخهء نفيس آقاى همايونفرخ را ديدم از ايشان درخواه شدم كه لطف فرمايند و آن را استنساخ و در فرهنگ ايران زمين چاپ كنند . ايرج افشار . « 23 » به دنبال يادداشت كوتاه آقاى افشار ، مقدمه‌اى را كه 16 - 17 سال پس از تأليف كتاب ، خود مؤلف بر اين نسخه كه به جهت اهداء به مظفر الدين شاه آماده كرده بود نوشته در زير مىآوريم . « هو العلى العظيم » در سنهء هزار و دويست و نود و نه كه كمترين بندهء درگاه برحسب اجازت اولياى دولت جاويد اشتباه همايون به زيارت ارض اقدس و مشهد مقدس على مشرفها الاف التحية و الثنا مشرف و مستعد گرديده بود . به موجب خواهش مرحوم والد خود حاجى ميرزا محمد و رخصت مرحوم مغفور مستوفى الممالك صدر اعظم طاب ثراه « 24 » از طرف نائين عزيمت شرف دربار معدلت مدار و دار الخلافهء الباهره نمود . به قدر الوسع از جغرافياى منازل عرض راه ، و گزارشات حالات ، وجه تسميهء منازل و ولايات چيزى نگاشته در مبادى سنهء هزار و سيصد كه به دار الخلافهء تهران ورود نمود سفرنامهء مزبور به اتمام رسيده بود و مطابق تاريخ اتمام « تحفة الفقرا » ( 1300 ) [ ه . ق ] ناميده شد . نسختى جهت تقديم خاكپاى اقدس شاهنشاه شهيد « 25 » انار اللّه برهانه نگار داده به توسط مرحوم محمد حسن خان اعتماد السلطنه به شرف لحاظ انور آن شاهنشاه ذيجاه مشرف گرديد . چون از قرار اقرار اعتماد السلطنهء مرحوم ، زايد الوصف مورد استحسان گرديده بود مناسبت نمود كه نسختى نيز جهت عرض خاكپاى اقدس اعلاى شاهنشاه آسمان درگاه خسرو معدلت دستگاه خليفه اللّه فى الارض اللّه السلطان بن السلطان بن السلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان ملك الملوك جهان ( ! ) السلطان الاعظم و الخاقان الاكرم السلطان مظفر الدين شاه قاجار خلد اللّه دولته ارواحنا و ارواح العالمين فداه تقديم شود ، لهذا درين اوقات باى نحو كان اين سواد قلمى گرديده ، اميد آنكه ملحوظ لحاظ مهر التحاظ اقدس اعلى خلد إله ملكه و سلطانه و پسند خاطر خورشيد مظاهر ملوكانه آيد . بحول اللّه تعالى و قوته و عناية اوليائه عليهم و الصلواة و السلام و الثناه . اين بود مقدمه‌اى كه مؤلف حدود 16 - 17 سال پس از تحرير اين سفرنامه كه در سال 1300 - 1299 ه . ق نوشته شده جهت اهداء به مظفر الدين شاه قاجار نوشته است . مقدمهء فوق چند نكته را دربارهء اين سفرنامه روشن مىكند . 1 ) اول اينكه علاوه بر اين نسخه كه به خط مؤلف است ، مؤلف نسخهء ديگرى را هم به جهت اهداء به ناصر الدين شاه قاجار خود كتابت كرده كه ظاهرا بايد جزو كتب كتابخانهء ملى تهران

--> ( 23 ) - فرهنگ ايران زمين سال 16 - 17 ( 49 - 1348 ) ص 90 . ( 24 ) - ميرزا يوسف خان مستوفى الممالك صدر اعظم ، از سال 1303 - 1300 ه . ق صدر اعظم بود . ( 25 ) - ناصر الدين شاه قاجار .