غارت طايفهء بلوچيه بوده است . و آثار قبور مقتولين بلوچ هنوز بسيار است . هريك از زوار و تجار كه از اينجا عبور مىكنند بىاختيار دعاى بقاى ذات و دولت اعليحضرت شاهنشاه معدلت دستگاه را به تقديم مىرسانند كه از فر دولت روزافزون و ميامن اقبال همايون چنين سرزمينى كه دماء و نفوس مردم در معرض تلف و هدر بود اكنون به حدى محل امن و امان است كه يك نفر الاغ‌دار با مبالغى خطير تنخواه نقد با كمال اطمينان عبور مىنمايد . شاه عباس ماضى غفران اللّه عليه ، براى آنكه مردم به بيراهه نيفتند حكم داده بود كه هفت ميل از گچ و سنگ در دو فرسنگ ريگستان كه در اوقات وزيدن باد ، جاده در ريك غرق مىشود كشيده بودند . جماعت بلوچيه جهت اضلال عابرين متدرجا ميلها را خراب كرده يك ميل هنوز باقى است [ و ] تقريبا چهار ذرع ارتفاع آن مىشود شكار كبك اينجاها فراوان است . » « 19 » از نوشتهء حكيم ناصر خسرو و صفاء السلطنه در فاصلهء زمانى اطلاعات خوبى مىتوان دربارهء راه و رباط يا پناهگاههاى ديگرى كه در گذشته در راهها و كنار جاده‌ها مىساخته‌اند به دست داد . حكيم اشاره مىكند كه در گنبدكهايى كه در فاصله‌هاى دو فرسنگى ساخته‌اند رهگذران مىتوانند استراحت هم بكنند و صفاء السلطنه تنها از يك ميل گچى و سنگى سالم نام برده و از روى گمان ارتفاع آن را « تقريبا چهار ذرع » دانسته است . متأسفانه حكيم ناصر خسرو از طبس به طرف تون وقاين در حركت بوده و صفاء السلطنه از مشهد به تربت حيدريه و طبس رفته كه در اين قسمتها راه هر دو يكى نيست تا بتوان اطلاعات دو نويسنده را مقايسه كرد و همچنين در نواحى نائين و يزد ناصر خسرو پس از حركت از نائين به ناحيهء جندق و بيابانك رفته و در اين قسمت هم مسير راه هردو كمى فرق مىكند . حكيم از نائين به بيابانك و از آن طرف به سمت طبس حركت مىكند . امّا صفاء السلطنه كمى راه خود را تغيير مىدهد و چند روزى را هم در يزد اقامت مىكند . بهرحال سياحتنامهء حكيم ناصر خسرو نيازى به معرفى ندارد و كمتر كسى است كه با زبان و ادب فارسى آشنايى داشته باشد و اين كتاب ارزشمند را نخوانده باشد . امّا سفرنامهء صفاء السلطنه كه در جاى خود از فوايدى چند برخوردار است در گذشته دربارهء آن به اختصار اشاره شد و به دنبال اين مقال به معرفى كلى آن خواهيم پرداخت . نسخ سفرنامهء صفاء السلطنه اين سفرنامه كه به نام « سفرنامهء خراسان » ، « روزنامهء سفر خراسان » ، « سفرنامهء خراسان و عراق عجم » و « تحفة الفقرا » موسوم است در يكصد و پنج سال پيش از اين به قلم ميرزا على خان صفاء السلطنه نائينى نوشته شده است .

--> ( 19 ) - همين كتاب ص 44 - 43 ( نسخهء خطى 27 - 26 ) .