مشير لشگر از تهران عازم مشهد گرديده ، اما نمىدانيم از چه طريقى به مشهد رفته است . همچنين معلوم نيست كه اگر او وقايع سفر خود را از تهران تا مشهد نوشته ، آن قسمت دربرگيرنده اطلاعات تاريخى و جغرافيايى كدام مسير عرض راه اوست . آيا از طريق ايوان كيف ، گرمسار ، سمنان ، سبزوار و نيشابور به مشهد رفته است يا از طريق گرگان و قوچان . . . اما چنين به نظر مىرسد كه نبايد اين سفرنامه قسمت يا قسمتهاى ديگرى نيز داشته باشد ، چون در فهرستهاى موجود و نيز فهرست آثار او سفرنامه ديگرى كه حاكى از آن باشد كه صفاء السلطنه شرح سفر خود از تهران به مشهد را هم نوشته است ، ديده نمىشود و همه جا اين سفرنامه را معرفى كرده‌اند ( با كمى تفاوت در ابتدا و انتهاى آن ) و سفرنامهء ديگرى از او سراغ نداريم . اين سفرنامه همانگونه كه در معرفى آن خواهيم آورد چندين عنوان دارد . « سفرنامهء خراسان » « تحفة الفقرا . . . » كه چون مؤلف به تهران وارد شده و از رنج راه برآسوده كتاب خود را از « سفرنامه خراسان » به « تحفة الفقرا » موسوم گردانيده ، و يك سال تاريخ تأليف كتاب خود را عقب برده است براى اينكه تحفة الفقرا كه يكى از اسامى كتاب است ، ماده تاريخ اتمام كتاب نيز هست كه مىشود 1300 ه . ق و اين 1300 ه . ق در شمارش ابجد مىشود « تحفة الفقرا » كه مؤلف اين عنوان با مسمى را جهت مساوى بودن ماده تاريخ آن برگزيده است . كتاب داراى صفحات بسيارى نيست ، اما نويسنده در همين صفحات كم مطالب ارزنده‌اى دربارهء تاريخ و جغرافياى عرض راه خود فراهم آورده و چنين پيداست كه با كنجكاوى و دلبستگى تمام به اين مهم پرداخته است . قسمتى از همين راه را كه در سال 1300 - 1299 ه . ق صفاء السلطنه با كجاوه پيموده در 850 سال پيش از او حكيم بلندهمت بلندآوازه ، ناصر خسرو قباديانى مروزى نيز با مال پيموده است . حكيم ناصر خسرو هنگام بازگشت از سفر هفت ساله خود از حج قسمتى از اين راه را به سمت خراسان بزرگ كه امروزه بخشى از آن جزو افغانستان و قسمتى از آن جزو روسستان « 4 » است طى كرده ، همچنين قسمتى از اين مسير راه را هم صفاء السلطنه پيموده است . حكيم ناصر خسرو و صفاء السلطنه هر دو اين راه را با مال طى كرده‌اند ؛ حكيم در روزگارى كه هنوز وسيلهء سفر مانند امروز چنين راحت نبود و صفاء السلطنه 850 سال پس از او در آغاز عصر سريع ترقى و تمدن . حكيم با روزگار و سر و سامانى نه چندان به سامان كه شرح ورود او به بصره گوياى حقيقتى از شرح زندگانى و سفر اوست و صفاء السلطنه با مال ، ولى در كجاوه و نوكر و همراه و دستگاه نيمه رسمى ، در روزگارى كه هنوز وسائل تمدن جديد به‌طور همگانى به كشورمان نرسيده بود . آنچه اين دو سفرنامه را به هم نزديك مىكند اين است كه در بسيارى از موارد شباهتهايى ميان سفرنامه حكيم ناصر خسرو و سفرنامهء صفاء السلطنه ديده مىشود . حكيم به هر كجا وارد شده و هر شهر و بناى تاريخى قابل ذكرى را ديده به سهولت از آن شهر و از آن بنا نگذشته ، بسيارى از شهرها

--> ( 4 ) - قسمت مهم و بزرگى از خراسان را دولت روسيهء تزارى متصرف شد . در سال 1881 م - 1299 ه . ق قرارنامه‌يى بين دولت ايران و روسيه جهت تعيين حدود مرزى به امضا رسيد در اين مورد نگاه كنيد به « مجموهء معاهدات دولت عليهء ايران با دول خارجه » . به اهتمام مؤتمن الملك پيرنيا ص 154 - 147 .