ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )

118

گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )

ص 86 ، س 6 - دروازهء فين : باغ فين كاشان معروفتر از آن است كه امروز درباره‌اش چيزى نوشته شود امّا چون از دروازهء فين امروز اثرى برجاى نيست جا دارد بطور اختصار اشاره‌اى به اين دروازه بشود . حسن نراقى در كتاب خود اشاره‌اى به نوشتهء اوژن فلاندن كه نوشته است « در راهى كه به اين قصر ( يعنى باغ فين ) مىرود خانقاهى از دراويش است كه مسجد و امامزاده دارد و به نزديكى يكى از دروازه‌هاى شهر قرار گرفته تودهء اين بناها تشكيل عده‌اى صفحات نقاشى عجيب و جالب را مىدهد » نراقى تصريح دارد بر اينكه منظور اوژن فلاندن . . . از خانقاه دراويش هم بقعهء قاضى اسد إله عارف و شاعر مشهور است كه سابقا متصل به دروازه فين بوده و هنگام احداث خيابان و ميدان از طرف شهردارى ساختمانهاى متصل آن از صحن و سرا و حسنيهء و حوضخانه و باغ و بستان با سروهاى كهن سالى كه داشت ارزيابى و خراب شد . اخيرا نيز درصدد خراب كردن اصل بقعه برآمدند ولى از طرف ادارهء باستان‌شناسى بوسيلهء دادسرا و شهربانى جلوگيرى شد . » ( آثار تاريخى شهرستان‌هاى كاشان و نطنز : ص 85 ) ص 86 ، س 24 - محمّد حسن خان ترك ( انيس الدوله ) حاكم كاشان : محمّد حسن خان ترك ( انيس الدوله ) برادر انيس الدوله سوگلى ناصر الدين شاه است كه بنا به نوشتهء حسن نراقى در تاريخ اجتماعى كاشان ص 267 قريب 12 سال عهده‌دار حكومت كاشان بود « در سال 1308 [ ه . ق ] ايوان و رواق حرم شاهزاده ابراهيم را با آئينه‌كارى زيبائى مزين كرده » است . ( نراقى آثار تاريخى كاشان و نطنز ص 146 ) مادام ديولافوا كه در زمان حكومت محمّد حسن خان از كاشان ديدن كرده شرح و تصويرى از محمّد حسن خان و همراهانش در ص 200 سفرنامهء معروف خود آورده كه خواندنى است چند سطر آن را مىخوانيد « 10 - اوت چون رئيس تلگرافخانه ورود ما را به حاكم خبر داده بود او قبل از اينكه بديدن ما بيايد چهار بار ميوه از قبيل هندوانه و خربوزه و هلو و زردآلو با دو برهء قشنگ به عنوان هديه براى ما فرستاده بود . . . حاكم در مقابل اين هدايا از ما تقاضايى كرده بود كه عكس او را سواره بگيريم . . . ناچار به خواهش كودكانهء او تن در داديم . طرف عصر حاكم با عدهء زيادى از فراشان و يساولان از طرف بازار مسگران به تلگرافخانه آمد . . . حاكم تقريبا چهل سال دارد . . . او در نظر اول مىرساند كه نبايد از خانواده‌هاى اصيل و به اصطلاح ايرانيان استخوان‌دار باشد بطورى كه بعد فهميدم حدس من صائب بوده و او يك پينه‌دوز تهرانى است كه بوسيلهء خواهر خود انيس الدوله يكى از زنان سوگلى ناصر الدين شاه به اين مقام رسيده است » ( ديولافوا سفرنامه ص 198 ) .