اسد الله معطوفى
975
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
گورستانهاى تاريخى چهجا ، خليندر و نرسو روستاى زيباى چهجا بر يكى از قلل مرتفع كوهستانى جنوب خلينهدر و نرسو واقع شده كه داراى يك گورستان بسيار قديمى است . اما متاسفانه اين گورستان بسيار بزرگ و پر از سنگ مزار كاملا متروك شده و سنگها نيز تماما فرسودهاند . در اينجا حتى يك سنگ سالم و قابل تصويربردارى يافت نشد ، طوريكه فقط بر تصوير چشمانداز اين قبرستان اكتفا گرديد . به گفته راويان بومى اين روستا ، تا دو دهه پيش حداقل 30 سنگ مزار درخور توجه بر سطح قبرستان ديده مىشد كه اكثرا متعلق به عصر صفوى و از نظر جنس ، فرم ، متن و نقوش شباهت زياد به سنگهاى ساير گورستانهاى دهنه محمدآباد كتول داشتند . نرسو در بلنداى يك قلعه كوهستانى در سمت چپ جادهء دهنه محمدآباد واقع شده كه يكى از نقاط ييلاقى مورد توجه بسيارى از اهالى كتول و حتى مردم شهرها و روستاهاى ديگر استان تاريخى گرگان قرار گيرد . گورستان بسيار قديمى اين روستا در همان ابتداى ورودى دهه ( سمت غرب ) واقع شده كه بسيار وسيع و از غرب به شرق كشيده است . تعداد سنگهائى كه بر روى آن نقوش ابزار و ادوات جنگى ( تفنگ ، شمشير ، باروتدان و خنجر ) و نيز وسايل بافندگى مثل ماكو ، ماسوره و شانه حك شدهاند ، قابل توجهند . بااينوجود سنگقبرها كه همگى از جنس لاشهسنگ هاى كوهستانى ( چكلى ) هستند ، اكثرا متلاشى شدهاند . خليندر كه درست روبروى نرسو و در سمت راست جاده واقع شده ، داراى قبرستانى بزرگ و مملو از سنگهائى است كه هنوز نيمى از آنها سالمند . اين قبرستان در ابتداى ورودى ده ( سمت شرق ) و در حاشيه راست جاده واقع شده است . سنگ مزارهاى اين گورستان چند ويژگى خاص دارند كه مهمترين آنها عبارتند از : 1 - جنس سنگها اكثرا از لاشهسنگهاى كوهستانى و در چند مورد نادر قلوهسنگهاى بزرگ رودخانهاى است . 2 - نقوش ابزار جنگى و وسايل بافندگى بر روى بسيارى از سنگها نقش بسته شده طورى كه تعداد اين نوع سنگها بيشتر از سنگهاى ساير گورستانهاى دهنه محمدآباد است . آيا اهالى قديم اين روستا اكثرا جنگاور و زنانشان بافنده بودند ( بخاطر دامدارى ) ؟ شايد اين مكان هم يكى از مراكز مهم مبارزه با مقاومت گروهى از جنگاوران و متمردين عليه