اسد الله معطوفى

717

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان اين دهكده باصفاى ييلاقى به دليل همين اهميت و اعتبارهاى يادشده داراى سنگ‌قبرهاى بسيار باشكوه و باارزشى است كه در سراسر گرگان تاريخى ( استان گلستان فعلى ) كمتر همتا دارد . تا دهه 30 خورشيدى حدود 50 سنگ مزار مجلل در سطح گورستان به چشم مىخورد ، ولى هم‌اكنون ( 1382 ) بيش از 15 سنگ درخور اهميت ديده نمىشوند كه شاخصه‌هاى مهم همين تعداد نيز بدين‌قرار است . 1 - سنگ‌ها همگى از نوع ايستا هستند كه بر قسمت سر مرده عمودى قرار گرفته‌اند . 2 - جنس آن‌ها همگى از لاشه‌سنگ‌هاى كوهستانى به رنگ خاكسترى روشن و تيره و تعدادى نيز سنگ‌هاى آهكى سفيدرنگند . 3 - اكثريت آن‌ها جزو سنگ مزارهاى باشكوه و از نظر هنرهاى خطاطى ، نقاشى و حكاكى در سراسر منطقه كم‌رقيب و در چند مورد بىرقيب هستند . 4 - متن اصلى و حواشى آن‌ها اكثرا صلوات كبير ، آية الكرسى ، چند مورد دعاى آمرزش ، استفاده از اشعار زيباى فارسى مبتنى بر گذران بودن عمر و آه و افسوس از عمر از دست رفته مىباشند . 5 - اكثر سنگ‌هاى مجلل دو رويه‌اند ، يعنى پشت آن‌ها نيز پركار و داراى متن مىباشند . بر پشت چهارتاى آن‌ها ابزار نظامى مثل شمشير و خنجر حكاكى شده‌اند . 6 - قديمىترين آن‌ها متعلق به عصر تيمورى و مربوط به سال 800 ه . ق است كه يكى از قديمىترين سنگ مزارهاى منطقه گرگان هم محسوب مىشود . سپس سنگ‌هاى عصر صفوىاند كه اكثريت را دارند . 7 - خطوطى كه براى متن‌ها انتخاب شده‌اند بطور عمده شامل خط ثلث براى نگارش آيات قرآنى و دعا ( نگارش عربى ) ، نستعليق براى نگارش ادبيات فارسى و نسخ كه بيشتر در قاب‌هاى وسط سنگ‌ها براى حك نام متوفى و تاريخ مرگ مورد استفاده قرار گرفته‌اند . مورد شاخص ديگر آنكه ، تنها گورستان خطه گرگان تاريخى است كه بر روى تعدادى از سنگ قبرها از خط نسخ به قدر كافى بهره گرفته‌اند . روى سنگ‌هاى قبرستان‌هاى ديگر خيلى بندرت خط نسخ ديده مىشوند اما در بعضى از كتيبه‌هاى چوبى روى مرقد و درب‌هاى بقعه‌ها گاه اين خط را مىتوان مشاهده كرد .