اسد الله معطوفى

638

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

موطن اصلى مردم سرخنكلاته در گذشته قره‌باغ آذربايجان بوده و به نظر نگارنده از زمرهء قاجارهاى اين ناحيه محسوب مىشدند . چنان كه شخصى بنام حسين خان قاجار قره‌باغى هم يك بار به « ايالت » ( حكومت ) استراباد منصوب و مامور شده بود . 50 هم‌اكنون در آذربايجان ايران بين اهر و سراب در نزديكى دهكده هريس ، هنوز روستاى مقصودلو وجود دارد كه مردم آن ترك هستند . با توجه به توضيحات داده‌شده ، بايد مقر بود كه وجود گورستان تاريخى در شمال اين شهر جديد و نيز سنگ‌قبرهاى بسيار مجلل آن ، ارتباط مستقيم به شخصيت و جايگاه شأن اجتماعى خان‌ها و سران نظامى اين طايفه داشته است . اين سنگ‌ها از نظر حجارى ، خطاطى ، نقاشى و طراحى نقوش بسيار زيبا ، باشكوه و دورو هستند ، طوريكه غير از گورستان‌هاى روستاى معصوم‌آباد در نزديكى غرب همين شهر گورستان روستاى زيارت ، كريم‌آباد و آق امام روستاى سيجوال بندر تركمن ( در حاشيه قراقاش ) روستائى در سراسر استان تاريخ گرگان يافت نمىشود كه اكثريت سنگ‌قبرهاى آن اين‌گونه اشرافى ، نيمه اشرافى و مجلل باشند . شكوه سنگ‌هاى گورستان معصوم‌آباد هم بدان جهت بود كه علاوه بر وجود خان‌هاى درشت در اين روستا ، سال‌هاى طولانى خان‌ها و فئودال‌هاى سرخنكلاته بخشى از اراضى معصوم‌آباد را در تيول خود داشتند و احتمالا عده‌اى از آن‌ها در گورستان تاريخى اين روستا دفن شدند . لازم به ذكر است كه تا اوايل دهه سى خورشيدى ، در همين گورستان سرخنكلاته دو سنگ قبر گهواره‌اى ( صندوقى ) بزرگ و بسيار مجلل هم وجود داشت كه يكى از آن‌ها بعدها به درون شهر استراباد و سپس موزه فعلى سنگ گرگان انتقال داده شد و دومى را سارقان و قاچاقچيان وسايل عتيقه به سرقت بردند . اهالى بومى براى اين سنگ‌ها قدرت كاريزماتيك قائل بوده و به آن گهواره مىگفتند . در ضمن ( بين سنگ‌هاى بدون شناسنامه ) موزه گرگان ، براى نگارنده با توجه به تفحصى كه در بين اهالى بومى نمود ، قابل تشخيص نبود كه كدام يك متعلق به اين گورستان سرخنكلاته بوده است . امروزه در گورستان تاريخى سرخنكلاته سنگ قبر زيادى باقى نمانده ، زيرا متاسفانه اهالى ناآگاه تعدادى را براى استفاده‌هاى شخصى به نقاط اطراف حمل و پراكنده كرده‌اند ، تعدادى هم متلاشى يا شكسته‌اند و تعدادى هم در زمين‌هاى زراعى اطراف بقعه در خاك مدفون شده‌اند .