اسد الله معطوفى

608

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

گورستان چل‌گزى گاليكش گاليكش يكى از شهرهاى انتهائى ناحيه شرق گرگان تاريخى ( استان گلستان كنونى ) است كه در امتداد جاده خراسان ، پس از گنبد و مينودشت واقع شده است . در قسمت جنوبى اين شهر به فاصله 12 كيلومترى آن ، قبرستان عجيب و قابل توجهى در كنار قبرستان نو بيادگار باقى مانده كه از نظر نوع سنگ قبور شباهت زيادى به گورستان آبپران كه در حدود 10 كيلومترى جنوب همين قبرستان واقع شده ، دارد . سادگى و درعين‌حال پررمز و راز بودن سنگ‌قبرها سبب تحريك گنج‌كنان و حفاران غيرمجاز منطقه و ساير نقاط شده است ، طوريكه در طى چندين دهه تعدادى از قبور را تا عمق 3 و 4 مترى زير و رو كرده‌اند به اين اميد شايد به گنج دسترسى پيدا كنند . اتفاقا تعدادى از اين حفاران اشياء تاريخى باارزشى را هم در حاشيه قبور يافته‌اند كه تصاوير نمونه‌هائى از آن‌ها را در صفحات بعد آورده‌ايم . هم اكنون تعداد انگشت‌شمارى از اهالى منطقه وسايل يافت‌شده در اين گورستان يا اطراف آن را در منازل خود نگه‌دارى مىكنند . هم‌اكنون قبرستان شامل دو قسمت مىشود كه بخش جنوبى آن معروف به چل‌گزى و قديمى است . در اينجا سنگ‌قبرهاى يكپارچه بسيار بزرگى ديده مىشوند كه دو نمونه آن‌ها حدود يك تن وزن دارند . بقيه هم سنگ‌هاى غول‌پيكر رودخانه‌اى هستند كه هيچ نوشته و تزئينى ( حتى خطوط هندسى ساده ) را بر روى خود ندارند . علت اين امر را مىتوان به چند دليل دانست : 1 - دفن‌شده‌ها مغضوبين يا متمردين منطقه بودند كه عليه سلاطين وقت يا حداقل حكام بزرگ بومى قيام كرده بودند كه پس از مرگ مجبور شدند بازماندگان قبور آن‌ها را نامشخص نگه دارند . نهادن چنين سنگ‌هاى بزرگ و پرهيبت در حقيقت نشان از موقعيت ممتاز اجتماعى مردگان بود و در ضمن جاى قبر را فقط براى بازماندگان و نزديكان درجه يك معلوم مىنمود . 2 - محيط پرت و كوچك اين ناحيه سبب شده بود به بازار حجاران يا هنرمندان نقاش ، خطاط و حكاك دسترسى نداشته باشند ، بنابراين به استفاده از چنين سنگ‌هائى اكتفا مىنمودند . در اين ميان براى مشخص شدن جايگاه طبقاتى ، شأن و اعتبار اجتماعى مردگان فقط از كوچكى و بزرگى سنگ‌ها بهره مىبردند .