اسد الله معطوفى
59
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
حدود 300 تپه ديگر از جمله مراكز و محوطههاى اوليه زندگى دشتى مردم گرگان باستان بودهاند . متاسفانه غير از چهار تپه يادشده ، ساير محوطهها و تپههاى باستانى هرگز مورد حفارى و كاوشهاى مجاز و علمى قرار نگرفتهاند تا مكنونات و حقايق آرميده در دل خاك آنها مكشوف شوند . اين نگارنده هم نگاشتهها و استدلالهاى خويش را بر دادههاى محصول حفارى و كنكاش چهار تپه ذكرشده و نيز ديدار از مناطقى كه حفارىهاى شبانه و غيرمجاز داشتند و سرانجام ديدههاى مستند اهالى مناطق مختلف اين ناحيه مبتنى نموده است . به هر صورت آنچه حائز اهميت و درخور توجه است اين است كه از همين يافتههاى موجود در منطقه گرگان مىتوان دريافت كه سنخيتها و شباهتهاى بسيار زيادى بين معمارى آرامگاهى ، شيوههاى تدفين ، آيين و اعتقادات بوميان و شيوههاى مختلف زندگى آنان با ساير نقاط باستانى ايران از جمله مارليك ، حسنلو ، ايلام ، سيلك ، خوروين و . . . وجود داشته است . شيوه تدفين و مخصوصا آثار بدست آمده از گورهاى مختلف محوطههاى باستانى گرگان مثل ظروف ، مجسمهها ، آبخورىها ، كاسهها ، زينتآلات و . . . از جنس سفال ( خاكسترى تيره و قرمز ) ، مفرغ ، طلا ، نقره و آهن استدلالهاى نگارنده را مدلل مىنمايند . در اين امر چند مسئله شاخص دخيل بودند ، نخست غير از آنچه كه خود بوميان گرگان باستان از هنر ، اعتقادات و شيوههاى زندگى بهرهمند بودند ، قطعا تحت تاثير جماعتهاى كوچرو و تهاجمات قبايل مختلف آريايى و سپس مهاجرتهاى كوتاه همسايگان شرق و غرب خود ( مازندران ، خراسان شمالى و بخش مركزى ايران ) هم بودند . ظروف موجود در گورهاى باستانى منطقه گرگان ، شيوه تدفين و معمارى آرامگاهى اين ناحيه اين استدلال را مسجل و متقن مىنمايند . در اين باب گروهى از باستانشناسان شباهتهاى زيادى بين آثار يافتشده از منطقه گرگان با آثار نقاط آسياى ميانه ، تپه حصار ( مخصوصا عصر برنز ، مس و آهن ) و چند محوطه باستانى ديگر ديده و بر آنها تاكيد نمودهاند . در اين ميان عدهاى بطور صريح معتقدند كه فرهنگ و تمدن تپه حصار دامغان و ياريمتپه گرگان با هجوم اقوام كوچنده ( احتمالا از سوى شمال و شمال شرق ايران ) يكباره و كاملا از بين رفتهاند . اما مردم تورنگ تپه و شاهتپه گرگان فرهنگ خويش را استمرار داده و عصر آهن را نيز پشتسر نهادند . 1 هرچند نگارنده بر اثر مشاهده و قياسزنى بين آثار بومى منطقه و ساير نقاط از جمله آسياى ميانه ، به جد تاكيد دارد كه فرهنگ و تمدن تورنگتپه و شاهتپه نيز تحت تاثير مهاجرانى همچون آريايىها و گروههاى قومى اطراف خود بودهاند .