اسد الله معطوفى

577

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

كسلخه‌ها در غرب ، قزل‌ها در شمال ، توماجها در شمال شرق آق‌قلعه متراكم شده‌اند . يعنى هنوز نماد يورت‌هاى دوران زندگى كوچ‌روى خود را در بافت شهر تقريبا حفظ نموده‌اند . مهمتر آنكه همانطور كه ذكر شد ، پس از مرگ در قبرستان هم اين خط مرز قبيله‌اى و طايفه‌اى حفظ مىشده است . مثلا هنوز تعدادى از اهالى طايفه قزل مشتاق هستند اموات خود را به گورستان گرىتپه در 10 كيلومترى غرب آق‌قلعه ( شمال روستاى قرنجيك قربان آخوند ) ببرند . اتفاقا همين گرايش قبيله‌اى و توجه به يورت‌هاى خويش سبب شده تا دهه 40 خورشيدى هر طايفه يا تيره‌اى مردگان خود را حتما در محدوده يورت‌ها يا اوبه‌هاى سابق خود دفن كنند . شايد همين مورد سبب گشت براى قبرستان آق‌قلعه تاريخ و قدمت چشم‌گيرى باقى نماند . سنگ مزارها در اين گورستان به چند شكل ديده ميشوند . نخست بخش جنوبى آن‌كه نمادهاى چوبى ( باش آقاچى ) ساده و بدون هر نوع خراطى ، نقش و نگار و نگاشته به چشم مىخورند . ديگر در سمت شرقى آن‌كه سنگ مزارهاى بتونى با نگاشته‌هاى مختلف قرار دارند . و قسمت سوم شمال قبرستان است كه چند سنگ جالب حجارىشده وجود دارند كه تصاوير آن‌ها را ارائه نموده‌ايم . موضوع مهم ديگر اينكه اين محل هم مثل بسيارى از قبرستان‌هاى ديگر تركمان‌صحرا ( دشت گرگان ) بر فراز و يا دامنه تپه‌هاى باستانى قرار گرفته است . علت اصلى اين امر بخاطر اراضى دشتى اين خطه مىباشد كه دائما در فصل زمستان و ب‌هار آب‌گرفتگى دارند . اين امر سبب تخريب و نشست و نيز شويش قبور مىگشت . بنابراين با دفن اجساد بر دامنه و روى تپه‌هاى باستانى در بسيارى از نقاط تركمان‌صحرا ، نگرانى از نابودى قبور از بين مىرفت . در پايان اين قسمت ضرورت دارد نگاهى كوتاه هم به شيوه عمده تدفين و مخصوصا حفر قبر در بين تراكمه داشته باشيم كه قابل توجه هم هست . تراكمه براى دفن اموات خويش نخست يك گودال بزرگ حفر ميكنند ، سپس قسمت زيرين بخش غربى گودال را براى نهادن جسد ، جداگانه گودتر مىكنند تا ميت كفن‌شده را به همراه يك دعا در اين بخش بنهند . آنگاه بخشى را كه ميت در آن قرار گرفته با چوب يا نى كه به صورت عمودى و ديوارمانند ساخته ميشوند ، از بخش حفرشده اولى جدا مىگردانند تا در زمان پركردن قبر ، خاك به بخش اصلى كه مرده در آن قرار گرفته ، وارد نگردد . اتفاقا تلنبار كردن خاك بر روى قبر به صورت