اسد الله معطوفى

485

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

بقعه و گورستان‌هاى عوض‌بردى ايشان در شرق دو شهر گنبد و كلاله ، در ناحيه گليداغ در دامنه‌هاى بين دو تپهء روبروى هم ، بقعه و قبرستان عوض‌بردى ايشان قرار گرفته‌اند . اين بقعه چيز خاصى از نظر معمارى يا كتيبه ندارد ، ولى قبرستان آن داراى سنگ مزارها و چوب‌مزارهاى قديمى و خوش‌تراش هستند كه از نظر قدرت نيز حائز اهميت مىباشند . تعدادى از سنگ‌ها تاريخ عصر صفوى را دارند كه دلالت بر حضور تراكمه ( بويژه يموت‌هاى جعفرباى و آتاباى ) در دشت گرگان در آن دوران ميكنند . البته با شرح مختصرى كه از سير تاريخى ايالت قديمى گرگان در اوايل همين كتاب داده‌ايم ، اشاره نموديم كه اولين گروه از طوايف ، قبايل و تيره‌هاى مختلف ، تركمانان عصر سلجوقى بودند كه ( اواخر قرن 5 و اوايل قرن 6 ه . ق ) حوالى اين خطه هويدا شدند . سپس بطور مشخص در عصر تيموريان ( قرن 9 ه . ق ) « تركمانان يقه » و « تركمانان صاين‌خانى » از رود اترك گذشته و در دشت گرگان ( تركمان صحراى فعلى ) اقامت گزيده بودند . آن‌ها در يورت‌هاى خود علاوه بر دامدارى به كشاورزى هم مىپرداختند . بنابراين وجود اين سنگ مزارها با تاريخ عصر صفوى را بايد بعنوان « نوعى سند و مكتوبات تاريخى » تراكمه و نيز ايالت استراباد آن دوران محسوب نمود كه درخور توجه هم هستند . البته بر يك نكته هم بايد تاكيد نمود كه بعضى از اين سنگ‌ها مىتوانند متعلق به ترك‌هاى قزلباش هم باشند كه در لشكركشىهاى سركوبگرانه تراكمه اين منطقه در عصر صفوى شركت داشتند . اين گروه در زمان جنگ و مقاومت يا در قلعه‌هاى نظامى و يا در ساخلوها و قراولخانه‌هاى موقت يا دائم همين منطقه اطراق داشتند كه پس از مرگ در همين مكان‌ها هم دفن مىشدند . ولى صحيح‌تر آن است كه دفن‌شدگان را جنگجويان تركمانى بدانيم كه در زمان پيشروى در دشت گرگان ، در طى جنگ‌هاى متعدد كشته و در همين مكان‌ها به خاك سپرده شدند . به هر صورت متن تعدادى از سنگ قبرهاى نيمه‌متلاشى اين قبرستان بدين‌شرح هستند : 1 - هذا مرقد الياس آتا ولد شاه على آقا چگنى حلالجه 1078 ( دومين سال حكومت شاه سليمان صفوى ) . 2 - مرقد مرحوم الله وردى بيله 1079 هجريه . 3 - هذا مرقد قوچ‌قلى ساكن اسباجى 1080 ) دوران حكومت شاه سليمان ) .