اسد الله معطوفى

402

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

6 - سنگ قواره : همان سنگ‌هاى غول‌پيكر و بزرگ هستند كه با پتك يا چكشهاى بزرگ گوشه‌هاى تيز يا اضافه آنها را مرتب مىكردند . تعدادى از سنگ مزارهاى امامزاده شيخان دهنه محمدآباد كتول ، قبرستان چل‌گزى گاليكش و گورستان خالد نبى منطقه كلاله و مراوه‌تپة گرگان تاريخى از اين نوع سنگ‌ها هستند . البته در گورستانهاى ديگرى همچون وليك‌آباد ، قلىآباد و چند جاى ديگر هم مىتوان بندرت نمونه‌هائى از اين نوع سنگ مزارها را ديد . برش چنين سنگهائى در سراسر جهان و به شيوه‌هاى مختلف رايج بوده‌اند . اهرام ثلاثه ( آرامگاهها ) و معبد بزرگ آمون در كارناك مصر از جمله موارد بزرگ هنر سنگ‌تراشى بشر محسوب مىشدند . معبد آمون 450 سال از آغاز تا پايان كارش به درازا كشيد . اين معبد فقط 134 ستون 18 تا 22 متر و با عرض 360 سانتيمتر داشت . در آرامگاههاى تخت‌جمشيد هم شيوه‌هاى كوه‌كنى ، حجارى و قطع لاشه‌سنگهاى مگاليتى ( درشت‌سنگها ) جدا درخور توجه و كارهاى عظيمى محسوب مىشوند . يكى از روشهاى برش و جداسازى سنگ ، ايجاد شيارهاى عميق در اطراف سنگ مورد نظر بوسيله ابزارهاى نوك‌تيز ( قلمها ، چكش‌ها و تپك‌هاى مخصوص ) بود . نمونه چنين موردى را در كوه « تنب كرم » در شمال دهكده سيوند مىتوان ديد كه سنگ‌هاى مگاليتى را با عرض 3 ، طول 19 و ارتفاع 5 متر برش داده‌اند . 3 سنگهاى برش داده شده را معمولا با سنگ‌سابهاى ديگر تسطيح و صاف مىنمودند تا آماده براى حكاكى و خطاطى گردند . 4 بعضى از سنگهاى گرانبها را ( كه بيش از 8 % وزن خود رطوبت را نگه نمىداشتند ) اعيان و اشراف قبل از مرگ خود از نقاطى كه معادن سنگهاى مرغوب داشتند سفارش داده و سپس با چهارپا به محل خود حمل مىكردند . اين‌چنين سنگهائى قدرت مقاومت در برابر سرما و فرسايش داشته و ديرتر متلاشى مىشدند . در بعضى از متون تاريخى به چنين مواردى صراحتا اشاره شده است . مثلا شاهزاده نادر ميرزا به « كان‌مرمر » جنوب تبريز در ناحيه دهخوارقان در نزديكى داشن كسن ( به زبان تركى و تركمنى يعنى محل تراش و كندن سنگ ) اشاره مىكند كه چگونه سنگها را تراش داده و انواع حجيم و غول‌پيكر آنها را با وسايل ابتدائى ( چهارپا يا ارابه ) از آذربايجان به مشهد حمل مىكردند . او در بخشى از نوشته خود چنين آورده : « اين كار ستم بزرگى بوده بر گاوان ، گاوميش‌ها و مردمى كه اين سنگهاى بس عريض و طويل را 300 فرسخ حمل مىكردند » . 5 تعدادى از سنگهاى گهواره‌اى چند