[ گورستانهاى برون شهرى استر آباد ] 1 - گورستان امامزاده عبد الله در شمال شهر كه در گذشته پشت دروازه فوجرد و يا دروازه دنگ‌كوبان قرار مىگرفت . اين گورستان سنگهاى بسيار قديمى و باارزشى داشت كه به احتمال زياد تعداد زيادى از آنها در زمان پركردن خندق حاشيه آن ، دفن شده‌اند . با اين وجود تعدادى از آنها در موزه سنگ گرگان باقى مانده و يك نمونه را هم در زمان جستجو در كل قبرستان ، نگارنده در گوشه‌اى يافته و تصويربردارى نموده است . مورد ديگر آنكه در سال اخير هم سنگ مزار صندوقى ( گهواره‌اى ) بسيار مجللى در زمان خاك‌بردارى در حاشيه شرق بقعه از دل خاك بيرون آورده شد . 2 - قبرستان خوجه ( خواجه ) خضر كه تا اواخر دوره قاجار پشت دروازه مازندران و در شمال غرب شهر استراباد قرار مىگرفت . اين گورستان نيز قديمى و بسيار بزرگ بود . محدوده آن از بارگاه فعلى خوجه خضر تا حدود 500 مترى شمال آن ( جايگاه دانشسراى بعدى و مدرسه فنى فعلى ) ، پايگاه شركت نفت و نيز محوطه ژاندارمرى را در برمىگرفت . مادر و يكى از برادران آقا محمد خان در اواخر دوره زند در اين قبرستان دفن شدند . پدر بزرگ مادرى و مادر نگارنده اين سطور هم در همين گورستان ( در جاى پله دانشسراى قبلى ) مدفون مىباشند . 3 - گورستان بيرون دروازه بسطام كه در جاده نهارخوران فعلى در حوالى سه‌راه النگدره كنونى واقع بود . احتمالا اين گورستان كوچك و متعلق به يك طايفه غير بومى بوده كه در سالهاى اخير چند مورد از سنگ مزار آن در باغهاى اطراف يافت شده‌اند . نگارنده تصوير چند نمونه را در صفحات آخر كتاب ارائه داده و يك مورد را هم با خود حمل و در جهت محافظت از آن برآمده است . اينك با پشت‌سر نهادن سير كوتاه تاريخچه گرگان و استراباد ، نخست به موضوع شناسائى سنگ ، انواع آنها و نيز نوع تراش سنگها مىپردازيم ، سپس به معرفى گورستانهاى مهم و سنگ مزارهاى ايالت تاريخى گرگان ( ايالت استراباد بعدى استان گلستان فعلى ) هنرها ، نقوش و خطوطى كه بر روى اين سنگها به كار رفته‌اند و سرانجام هم به معرفى گورستانهاى درون‌شهرى و برون‌شهرى گرگان ( استراباد سابق ) و سنگ مزارهاى آنها خواهيم پرداخت . پىنوشت