اسد الله معطوفى

393

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

فرستاده شد . آنها نيز بلادرنگ چشمانش را از حدقه درآوردند و چندى بعد هم او را بقتل رساندند . 37 با مرگ فتحعلى شاه ، محمد شاه ( 1250 - 1260 ه . ق ) و سپس ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ه . ق ) به حكومت رسيدند . در دوران اين شاه روسها به شيلات و ماهيگيرى سواحل جنوبى درياى خزر از آستارا تا استراباد توجه ويژه نمودند و سرانجام هم ليانازوف توانست قراردادى را در اين‌باره منعقد كند . وى يكى از پايگاههاى شيلات را در روستاى قره سوى استراباد ( 5 كيلومترى جنوب بندر تركمن فعلى ) با تجهيزات مكفى ايجاد نمود و مدتها هم با تراكمه ماهيگير منطقه گميشان اختلاف و درگيرى داشت . از واقعه مهم ديگر ، قيام تراكمه به رهبرى ذو النون بود كه محمد ولى خان قاجار دولو حاكم جديد استراباد و جعفر قلى خان قره‌داغى با سپاهى مجهز آنها را سركوب و ذو النون را نيز به ديار نيستى فرستادند . قره خان ريش‌سفيد طايفه آتاباى يموت هم اسير شد و به همراه عده زيادى به استراباد منتقل و محبوس گرديدند . 38 اتفاقا روسها و مخصوصا تجار آنها با اين اقدامات سخت موافق بودند زيرا تراكمه از مدتها قبل راههاى كاروان‌رو و تجارى كه از خيوه و بخارا به سوى دهستان و استراباد مىآمد را ناامن كرده و هر ازچندگاهى به كاروانها دستبرد مىزدند . در اين سالها اقتصاد تجارى استراباد از طريق ارتباطات خشكى و مخصوصا دريائى از جانب بندر جز ( بندر گز ) بشدت فعال شده بود . مخصوصا پس از دو قرارداد گلستان و تركمن‌چاى كه به روسها امتيازاتى هم واگذار شد ، بر شدت فعاليتهاى تجارى افزوده گرديد . بندر گز و نيز باراندازهاى دو بازار بزرگ استراباد يعنى نعلبندان و بازار كهنه مركز ثقل دادوستد و ارتباطات تجارى شده بودند . از سوى ايران تجار تركمان ، استرابادى ، مازندرانى ، شاهرودى و خراسانى بر شدت تجارت دوچندان افزوده بودند . 39 بطور كلى ايالت استراباد در اين عهد شامل اين ويژگيها بود : شهر استراباد 1800 خانوار ، 8176 نفر جمعيت ، 7 مدرسه ، 47 مسجد ، 12 حمام ، 500 دكان ، 3 باب كاروانسرا ، 9 تكيه ، 179 ده و مزرعه ، 4 دروازه به نامهاى : ميدان ( در غرب شهر ) ، سبزه مشهد ( در شمال ) ، بسطام ( در جنوب ) و دروازه چهل‌دختران ( در جنوب غربى ) داشت . محلات مهم آن هم عبارت بودند از : نعلبندان با 720 خانوار و 3288 نفر جمعيت ، سبزه‌همشهد با 480 خانوار