در عصر ايلخانيان و كاشىكارى در دوران تيموريان و صفويان سرآمد نماكارى بناهاى عهد خود شدند . 26 گچ علاوه بر نقش مصالح گوناگون در بناها ، براى اندود كردن و آراستن سطح داخلى بناها ، نوشتن كتيبه‌ها ، تزئين محرابها و . . . به كار مىرفت . در كارهاى تزئينى گچ برى بقدرى اهميت يافت كه معماران اينكاره را جصاص ( استادكار ويژه گچ‌كارى ) مىناميدند . هنر گچ‌كارى در طى پروسه تكاملى خود شامل چند شيوه و سبك همچون : رنگى ، وصله‌اى ، توپر ، توخالى ، مشبك ، مسطح و برجسته شد . 27 گچ‌برى در خطه شمال ايران بويژه خراسان ادامه يافت و رو به كمال رفت . بااين‌وجود عده‌اى اولين كار در اين زمينه را مقرنس‌هاى گچ‌برىشده برج گنبد در شهر جرجان تاريخى دانسته‌اند . 28 كاشى نيز علاوه بر استفاده براى تزئينات داخلى و خارجى بناها ، براى استحكام بخشيدن به بنا هم مفيد بود و انواع يك‌رنگ ، هفت‌رنگ ، معرق و تلفيق آجر و كاشى داشت . هنر نقاشى هم براى كار نماها ، زمينه ساير هنرهاى ديگر مثل كاشىكارى ، قلمكارى ، منبت‌كارى ، ميناكارى ، گچ‌برى و حتى خطاطى شد . اصولا طرح‌هائى كه در نقاشى ايرانى به كار مىرفت شامل تصاوير پرنده ، حيوان و گل و بوته بود كه منشاء آن‌را بايد اقليمى و صور طبيعى بدانيم . عناصر اصلى اين طرحها اسليمى ، ختائى و ترنج بوده‌اند كه در سنگ مزارها هم تبلور يافته و كاربردهاى زيادى پيدا كردند . اكثر قريب به اتفاق سنگ قبرهاى مجلل و با شكوه منطقه گرگان حتما عناصر اين سه طرح را در خود دارند و دستان پرتوان هنرمندان اين خطه آنها را از طريق حكاكى به تصوير كشانده‌اند . محور طرح اسليمى از خطوط منحنى مارپيچى شبيه ساقه‌هاى دورخورده و با شاخه‌هاى كوتاه و برگ و گل پديد مىآمدند . نوعى ديگر هم خزيدن مار را بنمايش درمىآوردند . اين طرح در هنر معمارى ايران باستان نيز رايج بود . 29 محور طرح ختائى هم منحنىهاى موزونى بود كه « بند » نام داشت . مجموعه اين بندها سرتاسر نقشه را فرا مىگرفت . طرح ترنج نيز نقشى مركب از گل و برگ و طرحهاى اسليمى بود . 30 وجود اين هنرها در قالب طرحهاى گوناگون در دوره اسلامى علاوه بر زيبائى ، بخشيدن تقدس ، آرامش و صفاى روح در بيننده ، نتيجه منع استفاده از هنر